Column: Denk eerst eens na

Column: Denk eerst eens na

In alle discussies en debatten is het  goed om ook eens na te denken: wat kun je zeggen en waarom zeg je iets?

 

 

Sinds in onze Westerse wereld de vrijheid toenam en de ruimte voor het openbare debat steeds meer toe is genomen, wordt telkenmale de vraag gesteld naar de grenzen van de vrijheid van meningsuiting. Zeker met inmiddels weer ontluikende verkiezingscampagnes is de vraag actueel: mag een ieder zonder gene alles rondbazuinen wat er in het hoofd opkomt?

De vraag is al oud. Vaak wordt Voltaire geciteerd, die beweerde dat hij het recht van een ieders - ook diens hoogst onwelgevoegelijke of verwerpelijke - mening zou verdedigen. Het is een onbeslechtbare twist, omdat het onmogelijk is goede, duidelijk omschreven criteria over het al dan niet toelaatbare te ontwikkelen. Ieder oordeel is erg afhankelijk van tijd, plaats en situatie. Wat in het ene geval de lachlust opwekt, is in een andere situatie een grove belediging.

Het lijkt me in eerste instantie vooral raadzaam om de opvatting hieromtrent van de Deense filosoof Kierkengaard te propageren. Deze denker uit de tweede helft van de 19e eeuw, dat wil zeggen uit de tijd toen het openbare debat in de publieke ruimte zich begon te ontwikkelen, maande een ieder om, alvorens voor zich het recht van de vrije meningsuiting luidruchtig op te eisen, eerst eens gebruik te maken van het onvervreemdbare recht om na te denken.

Het recht op het vrij uiten van de eigen mening of opvatting is in de meeste gevallen - hoe grof, dom of onbenullig ook - nog zeer wel te verdedigen, maar geldt dat ook voor de verdraaiing van feiten? Kijk, over smaakoordelen en ethische kwesties kunnen we twisten. De een vindt moderne kunst geweldig en van levensbelang, terwijl een ander zich afvraagt of de samenleving daarvoor museumruimte beschikbaar moet stellen. Het wordt echter lastiger als het om feiten gaat.

Een heikel voorbeeld: dankzij de grootschalige pokkeninentingscampagnes is deze ziekte, net als kinderverlamming, mazelen, etc, in onze streken zo goed als uitgebannen. Wat nu met mensen die beweren dat deze inentingen het immuunsysteem aantasten en op den duur leiden tot allerhande ziekten? Bewezen is dat bescherming tegen inenting het beste is als zo'n tachtig procent van de bevolking is ingeënt. Campagnes op internet tegen inenting zijn derhalve een gevaar voor de volksgezondheid. Zijn meningen die de feiten verdraaien ook vrij?

In eerste instantie heb je de neiging te denken: dat is toch onzin. Als iets wetenschappelijk vaststaat dan moet je dat toch respecteren? Dat zou zo moeten zijn, maar de wetenschap gooit zelf regelmatig haar eigen glazen in. Iets wat met veel aplomb en poeha als een wetenschappelijke vinding wordt gepresenteerd, blijkt dat later toch niet zo te zijn. Dat gebeurt niet alleen in de sociale wetenschappen, maar ook bij de geneeskunde.

Met name bij de zogenaamde verbanden tussen voeding en ziekte is het oppassen! Met de claim te weten wat een echte gezonde voeding is, heeft menig goeroe een vermogen vergaard. Rond gezondheid en ziekte bestaan grote belangen: qua prestige en financieel. Naarmate de belangen groter zijn, is de waarheid meestal meer rekbaar. Dat geldt niet alleen voor de wetenschap, maar voor het gehele maatschappelijke en economische leven.

De waarheid is veelal zwak en vaak zelfs ongewenst in het maatschappelijke, economische en politieke verkeer. Dat kunnen we al heel lang weten. Socrates werd veroordeeld tot de gifbeker op een valse beschuldiging, omdat men hem tot zwijgen wilde brengen om van diens ongewenste en confronterende waarheid af te zijn. Socrates had maar een enkel belang: onopgesmukte waarheid.

Juist wie geen enkel ander belang heeft dan de waarheid, kan die geloofwaardig dienen. Deze consequentie trokken de Cynische filosofen uit het optreden van Socrates en daarom ontzegden zij zich alle luxe, zoals de beroemde Diogenes die genoeg had aan zijn ton.

De waarheid en de politiek zijn geen natuurlijke bondgenoten. De komende tijd kan het geen kwaad om ons te oefenen in het ontmaskeren van vooroordelen, onwaarheden en halve waarheden. Dat is niet eenvoudig: welk belang heeft de spreker om zijn waarheidsclaim te laten gelden en wie wordt daar beter van? Maar vooral ook: welk belang heb ik als hoorder om die claim te erkennen of te verwerpen? Juist analyse van eigen meningsvorming ligt in de lijn van het eerdere citaat van Kierkengaard: denk eerst eens na....

Arne Jonges
Emeritus-predikant van de Houtrustkerk in Den Haag

Deel dit

Steun de VVP

Laat de vrijzinnige vlinder vliegen.

WORD DONATEUR

Zoeken

Contact

Vereniging van Vrijzinnige Protestanten
Joseph Haydnlaan 2a 
3533 AE Utrecht                       
030-8801497
info@vrijzinnig.nl
Klik hier voor meer contactgegevens

twitter310facebook

   

 



Agenda

23 Nov 2017
Apeldoorn Regentessekerk

Introductie in de Amerikaanse vrijzinnigheid


23 Nov 2017
Assen Odd Fellowhuis

Lezing 'Gemeenschap scheppen'


23 Nov 2017
Oudshoornse Kerk

Lezing ´Muziek van vrouwelijke componisten´


Column

  • Column: Alles kapot!

    Beeldenstormen. Het is van alle tijden. Soms kan het nuttig zijn, maar meestal is het ingegeven door angst, aldus Foekje Dijk.