Column: Eigenlijk wil ik God niet kwijt

Column: Eigenlijk wil ik God niet kwijt

Misschien kun je geloven zonder God, maar Wim Jansen wil het opperwezen helemaal niet kwijt raken. 

Het boek ‘Heilige onrust’ van Frits de Lange heb ik (nog) niet gelezen. Maar als ik de besprekingen mag geloven, met name die van Taede Smedes, hoeft geloof niet meer over God te gaan.

Ik begrijp de gedachtegang en onderschrijf die. Ook in mijn omgeving, bijvoorbeeld bij mijn kinderen, herken ik de verlegenheid met het woord ‘God’. Toch is er iets in mij – en ik weet ook in anderen – dat mij eraan doet vasthouden. Ik merk dat ik het eigenlijk niet kwijt wil, ja, niet kan missen. Een poging om te achterhalen wat deze gehechtheid waard is.

Climax
In Turbulentie beschrijft Annette Herfkens hoe ze in de Vietnamese jungle een vliegtuigcrash overleeft. Na zeven dagen bereikt ze de totale overgave in ‘een moment van extatische vrijheid’:

‘Ik ben het moment. Ik behoor toe aan het Leven zelf! Aan het universum. Aan God.’

‘Leven’ en ‘universum’ en ‘God’ lijken samen te vallen in haar mystieke ervaring. Maar zijn ze ook met elkaar inwisselbaar? Elkaars synoniem?

Ik denk eerder dat er sprake is van een opbouw. De opbouw van een climax. Het woord ‘God’ onderscheidt zich als het hoogste, het overstijgende, het ultieme. En dat vooral in het tere, het kwetsbare: de vreemde, overvloedige liefde die ze in die bizarre situatie ervaart. God als het beste en edelste in een mens, juist als hij niet meer is dan een wrak.

Voor dat specifieke ‘gevoel’ hebben we dan toch blijkbaar het woord ‘God’ nodig. Het enige woord dat deze ervaring dekt.

Magneet
Eigenlijk ben ik het zat, het getob met dat woord. Als ik zie hoeveel ‘God’ betekent voor mensen die er open voor staan, hoe ‘God’ een werkelijkheid is in veler leven, dan moet het maar zo zijn dat hele volksstammen bij dat woord aan een kille regelneef in de hemel denken. Dat is onvermijdelijk. Elk woord kan immers tot Babylonische spraakverwarring leiden.

De beleving van de God van de traditie is ook niet zo eenduidig theïstisch als in de huidige theologie soms wordt afgeschilderd. Onze voorouders ervoeren God niet uitsluitend als een ‘bovennatuurlijk, van ons gescheiden wezen’, maar juist midden in de aardse werkelijkheid.

Het is allemaal niet zo zwart/wit.

Zo bezocht ik een doodzieke man in het ziekenhuis. Hij was bepaald niet kerks, type liberaal volksgeloof, maar hij had vast wat we zouden noemen zo’n ouderwets ‘theïstisch godsbeeld’.

Waarom herinner ik me dat bezoek als zo warm en troostrijk?

Nauwelijks nog uit zijn woorden komend zei hij: ‘Dominee, wilt u nog eens wat voorlezen over God? Het maakt niet uit wat. Want als je zo ziek bent als ik, dan hoor je die dingen zo graag.’

Dan hoor je die dingen zo graag…

Die dingen van God. Dat woord ‘God’ dat alles naar zich toe trekt als ijzervijlsel naar de magneet. Een veld van liefde.

Vijver
Ja, ik weet ook niet wat het is en ik heb er geen enkel rationeel argument voor, maar niets of niemand ter wereld kan mij afbrengen van het besef dat er een Liefde is waarin wij allemaal thuiskomen. Ongeacht of je dat nu God, Allah of Brahma noemt. Of licht, bron, het numineuze, het heilige, Nirwana, Logos of helemaal Niets.

Natuurlijk is het woord ‘God’ te klein om dat mysterie te bevatten. Daarom moet het ook gezien worden als een symboolwoord dat verwijst, van zichzelf vandaan: het convergerende punt op de horizon, van waaruit talloze lijnen divergeren in een onbevattelijk universum.

Een puntje in de verte, meer is het niet, dat woord ‘God’. Het is in zichzelf niets dan een betekenisloze soortnaam. Het is behelpen zoals elk dichtwoord behelpen is. Maar het roept werelden op.

Voor mij is het van jongs af aan een stille vijver van licht.
Die schoonheid en liefde weerspiegelt.
Aan de oevers waarvan een mens altijd weer op adem komt.

Daarom wil ik het niet kwijt.

Buber: Ich und Du
Tot zover mijn beleving. En ik bevind me in uitstekend gezelschap. Bijvoorbeeld van Martin Buber. Hij stelt: ‘Waar zou ik een woord vinden dat hierop gelijkt om het hoogste aan te duiden? […] Wij kunnen het woord ‘God’ niet schoonwassen en wij kunnen het niet heel maken.’

Echter… veel belangrijker dan het spreken over God acht hij het element van de relatie. Belangrijker dan het woord ‘God’ is de levende werkelijkheid daarachter. Dat ik die aanspreek: Jij.

Liefde, onze diepste bron, kan immers niet anders dan persoonlijke ontmoeting zijn: Ich und Du.

Of zoals Erica Meijers zijn filosofie samenvat: ‘God is de eeuwige Jij die onder alle omstandigheden een tegenover blijft.’

Wim Jansen 
Emeritus-predikant van de VVH Delft en de vrijzinnige Koorkerk in Middelburg


Deel dit

Steun de VVP

Laat de vrijzinnige vlinder vliegen.

WORD DONATEUR

Zoeken

Contact

Vereniging van Vrijzinnige Protestanten
Joseph Haydnlaan 2a 
3533 AE Utrecht                       
030-8801497
info@vrijzinnig.nl

twitter310facebook

   

 

Meld u aan voor onze nieuwsbrief:

nieuwsbrief100




Klik hier voor meer contactgegevens

Agenda

27 Aug 2017
Vrijzinnige kerk Zevenhuizen

Provinciale Buitendag Zuid-Holland


03 Sep 2017
Walfriduskerk Hellum

Buitendag VVP Groningen


28 Sep 2017
Assen Odd Fellowhuis

Lezing ‘Hotel Paljas’


Column

  • Column: een selfie-theologie

    Erik Jan Tillema maakt selfies en is daar trost op. Want door ze te nemen, handel je in dezelfde lijn als de profeten en discipelen.