Column: Hou toch op met die Jezus

Column: Hou toch op met die Jezus

Arne Jonges kan zich kwaad maken om mensen die meer willen weten over de historische Jezus.  'Onmogelijk', vindt hij. 

Ruim een eeuw geleden leek het alsof de indrukwekkende studie van Albert Schweizer over het onderzoek naar de 'historische Jezus' een einde zou maken aan de vruchteloze pogingen om uit de beperkt beschikbare gegevens een historisch betrouwbaar beeld van Jezus te reconstrueren. Toch kwamen er steeds nieuwe pogingen.

Niet doordat er nieuw materiaal beschikbaar kwam: de Nag hammadi-documenten gaven veel materiaal over de intertestementaire periode, maar geen specifiek materiaal dat behulpzaam zou kunnen zijn voor de reconstructie van het Jezus-beeld. We moeten het nog steeds doen met de uiterst beperkte hoeveelheid materiaal uit de evangeliën.

Als alle doublures worden geschrapt gaat het om niet meer dan 35 à 40 pagina's tekst. Tekst die al eeuwen tot op het bot is afgekloven: elke variant, elke grammaticale constructie, elke woordbetekenis heeft inmiddels wel een boek opgeleverd.

Tekst die zo'n 40 tot 70 jaar na Jezus' dood buiten Palestina is geschreven in een context waarin de verhouding tussen het Jodendom en de Romeinen grondig was verstoord en de christelijke groeperingen zich van het Jodendom begonnen af te wenden. De teksten van de evangeliën zijn geenszins te bestempelen als 'historische bronnen', maar godsdienstige teksten geschreven met een geheel ander doel.

Behalve het feit dat er geen nieuw materiaal is bijgekomen, hebben we ook geen nieuwe methoden die de zoektocht rechtvaardigen.

Was in de negentiende eeuw de zoektocht naar de 'historische Jezus' een liberale aangelegenheid, momenteel is het een bezigheid van de meer orthodoxe stromingen. Nu de dood van God wat begint door te dringen - Nietzsche had bij de aankondiging daarvan al voorspeld dat dit de nodige tijd zou vergen - zoekt men naar nieuwe ankerpunten. Het historische Jezusbeeld zou ons 'zicht op God geven', zoals een Nieuwtestamenticus stelt of belooft.

Ook zal het historische beeld ons behoeden voor allerhande subjectieve opvattingen. Dit laatste in een enorme misvatting: omdat er te weinig materiaal is, is elke constructie van een 'historische Jezus' in hoge mate subjectief!

Wie voor geloofszekerheid zijn kaarten op 'een historische Jezus' zet, gelijkt aldus Albert Schweizer 'op leger dat zonder voorzorgsmaatregelen doormarcheert en door de kleinste vijandigheden in het nauw raakt'.

Een voorbeeld: onlangs verschenen een aantal boeken van Charles Vergeer over Marcus en over Paulus. Vergeer zoekt naar breuklijnen en rafelranden in de tekst en komt zo door het uiterst zorgvuldig lezen en opnieuw ordenen tot ongebruikelijke bevindingen over het vroege christendom, over Paulus en Jezus. Stel dat Vergeer gelijk heeft en dat dat gelijk door verder onderzoek wordt bevestigd, dan staat het hele Jezusonderzoek op losse schroeven en zijn al die Jezusconstructies onjuist.

Ik weet niet of Vergeer gelijk heeft: ook hij moet het doen met hetzelfde beperkte materiaal, al maakt hij grondig gebruik van de historische context: de dramatische ontwikkeling van het Jodendom in relatie tot de Romeinse overheid en de groeiende controverse tussen Joden en christenen.

Zou het niet verstandiger zijn om het wetenschappelijk onderzoek naar de Schriften los van welke geloofsbelang dan ook te doen. De evangelieverhalen hebben ons genoeg te zeggen en vertellen genoeg waarheid. Het is allemaal niet waar omdat het historisch is, maar omdat het een waarheid in ons doet oplichten.

Om te besluiten de slotwoorden van het eerder genoemde boek van Albert Schweizer: "Als een onbekende en naamloze komt hij naar ons toe, zoals hij aan de oever van het meer op die jonge mannen die niet wisten wie hij was, toekwam. Hij zegt hetzelfde woord 'Jij daar volg me!' en stelt ons voor de opgaven die hij in onze tijd moet oplossen. Hij gebiedt. En aan degenen die hem gehoorzamen, verstandigen en onverstandigen, zal hij zich openbaren in dat wat zij in gemeenschap met hem aan vrede, werk, strijd en lijden mogen beleven en als een onuitsprekelijk geheimenis zullen ze ervaren wie hij is...."

Arne Jonges
Emeritus-voorganger van de Houtrustkerk in Den Haag

Deel dit

Steun de VVP

Laat de vrijzinnige vlinder vliegen.

WORD DONATEUR

Zoeken

Contact

Vereniging van Vrijzinnige Protestanten
Joseph Haydnlaan 2a 
3533 AE Utrecht                       
030-8801497
info@vrijzinnig.nl
Klik hier voor meer contactgegevens

twitter310facebook

   

 



Column

  • Column: Lichtheid van geloven

    Stephan de Jong kijkt in de Adventstijd naar afbeeldingen van engelen: van hun kinderlijkheid kunnen we wel wat leren.