Column: Religie... Stop er mee!

Column: Religie... Stop er mee!

Wim Jansen zou wel van religie afwillen. Hij wil het niet vervangen door plat materialisme, maar door een derde weg.

Heeft de mensheid nu nog niet genoeg geleden onder religie? Wordt het niet eens tijd om die merkwaardige ongeneeslijkheid te overgroeien?

Ja ja, ik weet heus wel dat mensen er soms ook troost uit putten. Dat ze aanzet tot humaniteit. Dat ze een zekere mate van schoonheid biedt. Dat allemaal ook. Maar kunnen we die verworvenheden niet gewoon meenemen een religieloos tijdperk in? Verlost van dat pakket van – soms bizarre – geloofsaannames en bijverschijnselen… Een pleidooi om ermee op te houden. Ook met die vermoeiende en zinloze dialogen.

De verzuchting van Gerrit Komrij
De wereld en het leven geven weinig aanleiding om in God te geloven. Vooropgesteld, het gaat me niet om mijn eigen bevoorrechte leventje. Als ik het ’s morgens weer licht zie worden in onze boomrijke wijk en ik hoor de vogels fluiten ontsnapt er een verrukt ‘God!’ aan mijn lippen. En als ik terugkijk op mijn leven vind ik het zelfs moeilijk om daar niet een goddelijke rode draad in te bespeuren.

Tegelijk beschaamt die laatste gedachte me als ik naar sommige andere levens kijk. Het onrecht zegeviert alom. Daarvoor hoef ik niet naar Trump te wijzen of andere onfrisse gebieden. We hebben genoeg aan onze eigen maatschappij.

De kansloosheid van zoveel mensen, vooral jongeren die dan ook nog als ‘niet succesvol’ worden bestempeld. De stillen in den lande worden structureel niet opgemerkt terwijl luidruchtigheid wordt beloond. Het wemelt van de incrowdwereldjes, elitaire groepen van handen op één buik en ons kent ons. Wie weigert om zich in zo’n netwerk binnen te likken, kan rekenen op uitsluiting.

En dan, wat sommige mensen mee moeten maken! Aan martelende ziektes, familieleed, liefdeloosheid, domme pech…

Nee, de gerechtigheid van God is ver te zoeken in deze wereld.

Ik kan me sowieso niet voorstellen hoe iemand in alle ernst kan geloven in een God die allerlei chagrijnige uitspraken doet in zogenaamd heilige teksten, een complete mensheid laat verzuipen op één gezinnetje na, het offer van zijn zoon vraagt voor eigen genoegdoening, eist dat vrouwen hun geschapen schoonheid van top tot teen bedekken

Als ik het sympathieke getob zie van Tijs van den Brink om vanuit de ene religie iets te peilen van de andere, word ik alleen maar bevestigd in de verzuchting van Gerrit Komrij:
godsdienst houdt zich bezig met het oplossen van problemen die er niet zouden zijn als er geen godsdienst was.

Een derde weg?
Is er een derde weg, tussen de gebaande wegen van enerzijds religie en anderzijds plat materialisme?

Jazeker, er is een derde, vierde, vijfde, zesde weg en nog veel meer: de vele wegen en weggetjes van wat zich aandient onder het containerbegrip spiritualiteit. Maar juist daarom is dat begrip te vaag. Is er nog wel sprake van wegen? Of is het een moeras?

Bovendien word je in de meeste spirituele contreien geacht allerlei alternatieve aannames te omarmen – waardoor je toch stiekem met religie te maken hebt.
Sinds mensen niet meer geloven, geloven ze alles.

Ik zoek naar een helder zichtbare derde weg. Een weg om in vrijheid te gaan, met ruimte voor het verticale, maar oningevuld. Een weg waar ik zuivere lucht inadem, de stilte van het niet-weten, of zoals Godfried Bomans het noemde in de eenzaamheid van Rottumerplaat: oerverbazing. Met slechts het criterium, dat alles en iedereen recht doet: de liefde.

Een basaal niet-credo
Een derde weg. Velen hebben hem gevonden. Of op z’n minst een weg ernaartoe.
Lao Tzu met zijn ongrijpbare levensbeginsel de Tao, ‘ouder dan God’: Laat de godsdienst los, en de mensen vinden vrede.
De oude stoïcijnen met hun besef van de Logos, de vrijheid van de geest en de liefdevolle ‘apatheia’.
De middeleeuwse mystici, vooral Meister Eckhart met zijn ‘ontbeelding’ van alle godbeelden.
Spinoza: de ‘intuïtie’, waarmee we deelhebben aan de eindeloze liefde.
Schopenhauer: de zuivere contemplatie.
En vele anderen…

Maar het meest nadrukkelijk dient Bonhoeffer zich aan, met zijn religieloze geloof en zijn ongoddelijke God. Bonhoeffer die God niet nodig wil hebben om een gat te dichten of er zelf beter van te worden. In de gevangenis ontmantelde hij zijn eigen christelijke geloof tot op de kern. Een kern die aan de religie voorafgaat en eraan voorbij ligt.
Een basaal niet-credo:
Bidden en gerechtigheid doen.

Wim Jansen
Emeritus-predikant van de VVH Delft en de vrijzinnig Koorkerk in Middelburg

Deel dit

Steun de VVP

Laat de vrijzinnige vlinder vliegen.

WORD DONATEUR

Zoeken

Contact

Vereniging van Vrijzinnige Protestanten
Joseph Haydnlaan 2a 
3533 AE Utrecht                       
030-8801497
info@vrijzinnig.nl
Klik hier voor meer contactgegevens

twitter310facebook

   

 



Column

  • Column: Lichtheid van geloven

    Stephan de Jong kijkt in de Adventstijd naar afbeeldingen van engelen: van hun kinderlijkheid kunnen we wel wat leren.