Column: De paarse pil

Column: De paarse pil

Trump-aanhangers die het Capitool bestormden menen dat zij de waarheid zien. Maar Aries van Meeteren vraagt zich af of dat wel mogelijk is. 

De rookwolken van de bestorming van het Capitool in Washington in de eerste week van januari 2021 zijn nog maar nauwelijks opgetrokken. Nog steeds zoek ik naar woorden voor mijn verbijstering. Als ik lees wat de betogers allemaal riepen, dan lijkt het wel alsof ze in een andere wereld leven. En deels zien ze dat zelf ook zo.

Trouw laat de 42-jarige Lisa Trease aan het woord. De nachtwerker op de bevoorrading van de Amerikaanse keten Walmart zegt iets wat mij triggert: “Wij Trumpaanhangers hebben de rode pil genomen, de schellen zijn ons van de ogen gevallen. Zodra dat is gebeurd, kun je niet meer ophouden te zien wat er werkelijk aan de hand is.”

Lisa refereert hier aan een beroemde scene uit de film The Matrix. Het red pill-citaat is een tamelijk gangbare uitdrukking geworden in kringen van aanhangers van complottheorieën. In de film onthult verzetsleider Morpheus aan hoofdrolspeler Neo dat de werkelijkheid heel anders is dan hij altijd heeft gedacht.

Morpheus stelt Neo voor om hem in te wijden en biedt een keuze tussen twee pillen: “You take the blue pill...the story ends, you wake up in your bed and believe whatever you want to believe. You take the red pill...you stay in Wonderland, and I show you how deep the rabbit hole goes.”

Plato

Het beeld van de pillen lijkt ijzersterk. Morpheus presenteert een moderne variant op de grot-theorie van Plato. Kies de blauwe pil en blijf vastgebonden in de grot. Je wereld zal dan beperkt blijven tot het waarnemen van afschaduwingen van de werkelijkheid. En zelf blijf je dan, zo volgt hieruit, onwetend van alles. Alleen, het probleem ermee is dat natuurlijk niemand voor die blauwe pil kiest als je het zo presenteert.

Het citaat van Lisa Trease maakt om nog een andere reden duidelijk dat het frame gemankeerd is. Want komt de werkelijkheid werkelijk ineens als een soort numineuze ervaring tot ons, alsof we een rode pil hebben ingenomen? Bestaat er eigenlijk wel zoiets als dé werkelijkheid? Het feit dat complotdenkers zeggen dat ze de rode pil hebben geslikt, geeft te denken.

Kunnen we, zoals Morpheus ons wil doen geloven, onder water – of achter het scherm – kijken en van het een op het andere moment voor altijd recht van krom onderscheiden? Ik denk dat dat een gevaarlijke illusie is. Ons kennen is nog beperkt, zeg ik een prominente briefschrijver uit het Nieuwe Testament na. Wie denkt dat hij of zij tot het selecte gezelschap van rode-pilslikkers behoort, ziet zichzelf als ontwaakt, in tegenstelling tot iedereen met een andere opvatting, en elk gesprek slaat dood.

De werkelijkheid is niet helder, maar modderig. Maar dat wil niet zeggen dat we dan maar tevreden moeten zijn met de blauwe pil. Misschien vraagt het leven wel om een paarse pil, als beeld voor het leren aannemen van een open en kritische verhouding met de wereld om ons heen. Een paarse pil voor bezinning, erkenning van pluraliteit, niet te snel oordelen en de bereidheid om onze ideeën te blijven toetsen en waar nodig bij te stellen, in het besef dat we zelf nooit de volledige werkelijkheid zullen kennen.

Aries van Meeteren
Vrijzinnig voorganger van Kerk met de beelden in Hardinxveld-Giessendam

Deel dit