Column: Hoe storend religie kan werken

Column: Hoe storend religie kan werken

In ethische discussies moet religie geen grote rol spelen. De ratio en die ene regel uit de evangeliën des te meer, aldus Arne Jonges.

Ethiek is de ‘wetenschap van de moraal’. Het staat aan de kant van het redelijke denken en in de ethiek wordt geprobeerd om een rationele afweging te maken van op levens- of geloofsovertuiging gebaseerde morele oordelen. 

De meeste ethische vragen hangen de laatste anderhalve eeuw samen met medische zaken: abortus, euthanasie, seksualiteit (lhtb) en genetica. De bijdrage aan de discussie vanuit de geloofsoptiek is over het algemeen vrij negatief afwijzend. Dat allemaal zonder gehinderd te worden door kennis van zaken, zelfs niet van het eigen geloofsverhaal. Dat heeft nare gevolgen: de irreële afwijzing van inentingsprogramma’s brengt de volksgezondheid in gevaar, tribale opvattingen verpesten nog steeds het leven van vele homo’s en transgenders. Nogal wat van die religieuze groeperingen schromen niet hun twijfelachtige ideeën anderen op te leggen.

Wetenschappen leveren feiten en geen ethische standpunten, maar zij kunnen wel achterhaalde religieuze ideeën ontmaskeren. Religie heeft lang gefungeerd als een belemmering van de voortgang van ons weten. De religieuze intuïtie is nogal conservatief en heeft een hekel aan tegenargumenten. Te gemakkelijk wordt beweerd dat de wetenschap een ‘te beperkte blik’ heeft. Wat meer respect kan geen kwaad. 

Over veel ethische kwesties heb ik na zo’n vijftig jaar studie geen uitgesproken oordelen...  Ik meen wel dat het steeds minder gaat om ‘algemene regels’.  Dat is niet in strijd met het religieuze denken.

In de evangeliën worden de geboden samengevat in één gebod: de liefde. Dat betekent dat het gaat om het begrijpen van ‘das Gebot der Stunde’: weten hoe je in deze omstandigheid voor deze concrete mens de liefde gestalte moet geven. Discussies en intuïties over principes brengen ons in ethische kwesties niet verder. Empathie ontwikkelen, genuanceerd denken en echte aandacht voor anderen des te meer.

Arne Jonges
Emeritus predikant

Deze tekst verscheen eerder als ingezonden brief in dagblad Trouw

Wilt u op de hoogte blijven van nieuwe artikelen? Abonneer u nu op de nieuwsbrief

Deel dit