Column: Ik ben Allard Pierson niet

Column: Ik ben Allard Pierson niet

Het is misschien de grootste belediging die je als vrijzinnige kunt krijgen: dat de beroemde Allard Pierson jou als een voorbeeldfiguur wordt opgedrongen.

Want hij was toch ook vrijzinnig? En hij maakte de goede keuze. Waarom jij dan niet?

Allereerst Allard Pierson Wie was hij? Velen zullen hem kennen vanwege het museum van de Universiteit van Amsterdam dat zijn naam draagt. Het museum is naar hem vernoemd omdat Pierson de eerste hoogleraar in de kunstgeschiedenis, esthetica en moderne talen en letteren aan deze universiteit was. We hebben het dan over de tweede helft van de 19e eeuw. Minder bekend is dat Pierson ook theoloog was. Hij was voorganger in Leuven en Rotterdam maar legde in 1865 zijn ambt neer. Door het moderne gedachtegoed dat hij aanhing, zag hij zich genoodzaakt de kerk te verlaten. Van dominee was hij veranderd in een humanist die zich gevangen voelde in de kerk waar ideeën en opvattingen de boventoon voerden waar hij zich niet in kon vinden. Hij brak er mee.

Wanneer je als vrijzinnige wordt vergeleken met Pierson, wordt jou eigenlijk gezegd dat je dezelfde keuze moet maken: verlaat de kerk. Hier heb je niets te zoeken. Maar ik ben Allard Pierson niet. Ik zal niet zijn keuze maken. Sterker nog: ik ben het helemaal niet eens met zijn keuze.

De keuze van Pierson valt samen met de vraag of humanisten (of religieus-humanisten) een plek hebben binnen de kerk. Zijn antwoord was ontkennend, mijn antwoord - meer dan anderhalve eeuw later - is positief.

Het klopt: in de kerkorde staat dat de Protestantse Kerk een belijdende kerk is en dat betekent dat zij zich verbindt aan bepaalde dogma’s (dogma’s waar veel vrijzinnigen het niet mee eens zullen zijn). Maar dat is de papieren versie van de kerk. De praktijk is weerbarstiger. Al meer dan honderd jaar kent de kerk een vrijzinnige stroming met een uniek gedachtegoed.

Hoewel deze gedachten meerdere malen zijn bevochten vanuit de ‘papieren kerk’, is het aantal kerkmensen dat zich hier in kan vinden groot. Is Jezus uit de dood opgestaan? Is de wereld in slechts enkele dagen geschapen? Veel leden van de Protestantse Kerk zullen met hun hoofd schudden. Daar geloven ze niet, maar ze zijn wel vol overtuiging lid van de kerk.

Anderhalve eeuw vrijzinnigheid in de kerk heeft duidelijk gemaakt dat je kunt geloven zonder de dogma’s. Dat je lid kunt blijven ook al geloof je niet in God. De Protestantse Kerk is niet de plek waar de geloofsmysteries haarfijn worden uitgelegd. De Protestantse Kerk is een ontmoetingsplaats waar je met je geloofsvragen terecht kunt. Ook al zijn er mensen die dat betwisten...

Deze vrijzinnige stromingen binnen de Protestantse Kerk kwam tegen het einde van Piersons leven op. Hij heeft niet goed kunnen meemaken hoe de vrijzinnigheid haar plek heeft weten te verworven. Hoe de vrijzinnigheid heeft laten zien dat er ruimte is voor diversiteit.

Ik ben er van overtuigd dat als Allard Pierson nu had geleefd, hij niet dezelfde keuze had hoeven maken. Dan was hij dominee gebleven in onze Protestantse Kerk.

Erik Jan Tillema
Beleidssecretaris van de VVP

Deel dit