Column: Klimaatapocalyps

Column: Klimaatapocalyps

We worden doodgegooid met doemscenario's over de toekomst. Hoe kun je in al dat geweld nog een beetje optimistisch blijven? Stephan de Jong probeert het. 

‘Het einde der wereld is nabij! Bekeert u!’ De oude germanen voorzagen reeds het wereldeinde, de ‘godenschemering’ van het ‘ragnarok’. Het ‘bekeert u’ werd door vooral joodse en christelijke apocalyptici benadrukt.

In de middeleeuwen leefde bij velen de overtuiging dat het einde van de wereld nabij was. Talloze pelgrims trokken in 1033 naar Jeruzalem om de Heer van de Wederkomst een waardig welkom te bereiden. De Heer kwam niet. Mensen richtten zich vervolgens op andere angsten, aanvankelijk religieuze. Na de Verlichting op meer rationeel onderbouwde angsten: overbevolking, de Russen, de kernbom, de zure regen van de Club van Rome, aids, multiresistente bacteriën, terrorisme, de omdraaiing van het magnetisch veld van de aarde en, vooral de laatste tijd, de opwarming van de aarde.

Onlangs woonde ik een lezing bij over het dreigende tekort aan drinkwater. Volgens de spreker, een hoogleraar die een zeer helder en betrokken betoog hield, richten we ons te veel op het CO2-probleem en vergeten andere, zoals de toekomstige beschikbaarheid van drinkwater. Hij riep op tot een minder egocentrische instelling. We zouden ‘zonnen’ moeten zijn, licht en aanstekelijk, elkaar inspirerend tot meer gemeenschapszin. Achter zijn woorden leken de bekende woorden weer hoorbaar: ‘Het einde der wereld is nabij! Bekeert u!’

Ik weet niet of er vaak vanuit godsdienstwetenschappelijk perspectief naar het klimaatvraagstuk wordt gekeken. Ik denk dat diep in mensen de neiging schuilt een gevaar te identificeren, dit met een religieus of – meer passend in onze tijd – wetenschappelijk aureool te bekleden, een schuldgevoel te cultiveren en op te roepen tot religieuze of ethische omkeer. Dit religieuze oerpatroon wordt in de geschiedenis telkens zichtbaar.

Relativeer ik met dit perspectief het klimaatprobleem? In zekere zin wel. Waarmee ik niet wil zeggen dat er geen probleem is. Dit perspectief biedt me wel wat meer ruimte voor optimisme. Naïef? Wie weet. Maar men vergist zich nooit zo gemakkelijk als wanneer men denkt de toekomst te kennen.

Stephan de Jong
Predikant van de protestantse gemeente te Oudemirdum, Nijemirdum en Sondel in het Friese Gaasterland

Deel dit