Column: Laat ons goden maken, maar...

Column: Laat ons goden maken, maar...

Volgens Nick Everts hebben mensen de goden geschapen, maar is het daarna een beetje fout gegaan...

Toen ik het levenslicht zag, was God al een tijd dood. Het kruis, de verlichting, de rede, Nietzsche, Auschwitz en nog veel andere namen en plaatsen onderstreepten het.

De geschiedenis van veldslagen van deze ene God tegen andere goden is al lang gaande. Diverse goden heeft de monotheïstische God verslagen, maar sinds enige tijd is het stil; het is niet meer. Misschien was het er ook nooit en zal het er nooit meer zijn. In ieder geval ligt de tijd dat mensen hun goden meesleepten in arken, beelden, teksten en gezang achter ons. Alleen in de kerk probeert men deze geschiedenis nog levend te houden, ondanks dat de grens tussen historie en hysterie flinterdun lijkt.

Hoe het allemaal begon? Wie waren er eerst; de goden of de mensen, de kip of het ei? Sommigen zeggen dat de goden mensen schiepen. Uit verveeldheid, nieuwsgierigheid, bij wijze van proef, een teken van liefde of gewoon omdat zij het wilden. Mensen naar het beeld van de goden. Deze verhalen werden opgeschreven toen ze er al een tijd waren. Zowel de mensen die vertelden, vereerden en vermoeden als de goden. Later werden de verhalen zelfs heilig verklaard. Of er voor die verhalen goden waren; zelfs nog voor de goden van oudere culturen en soortgelijke verhalen? Nee, ik denk dat de mens de goden schiep; ze met woorden het leven in riep.

In een chaotisch begin schiep men nieuwe goden die werden voorgesteld als superieur aan de reeds bekende goden. Toch wist men te vertellen dat de mens een bijzonder plekje in het geheel van de dingen innam. Stiekem schiepen ze de goden om vanuit een metafysisch kader naar zichzelf te kijken en zich de toekomst in te praten, maar dat schreven ze niet op. Dit verhaal van doodgewone mensen liep juist daarom veel later uit de hand. De goden bleken al te machtig, zeker nadat het binnen het christendom een monotheïstische God werd.

Het ging pas echt mis toen God onsterfelijk was en degenen die beter wisten al lang gestorven waren. Het metaperspectief God toonde paternalistisch en nationalistische trekken. De mensen die zich het centrum van de schepping waanden, onderdrukten andere culturen en naturen. Het meest gewelddadig was de ontkenning dat iedereen in elke tijd zijn eigen God kon maken als reflectieve positie op zichzelf. De God van Abraham werd zo ook de God van Izaäk en Jacob, en van Ruth en Naomi. Het werd zelfs dezelfde God als Maria’s zoon en Mohammeds Inspirant. Niemand leek meer te bedenken dat de mens zelf de goden schept en in leven houdt door verhalen. In een begin was er namelijk slechts een woord, maar de mensen hebben de volledige macht van dit woord niet op tijd gehoord.

Toen het al veel te laat was, dachten wijze westerlingen dat God alsnog zou sterven in de strijd met de rede. Het ontstaan was namelijk anders gegaan en ook de mens stond niet meer zo centraal. Hadden ze maar beter geluisterd naar de verhalen over Jezus. Ook hij zei zoiets en toch kon een vermoorde God zomaar weer eens voor de mensen staan.

Ook in meer actuele tijden zijn de mensen bezig dingen te creëren waarmee ze zichzelf proberen te positioneren, helpen en begrijpen. Robots, big data, kunstmatige intelligentie, kwantumfysica, satellieten en ga zo maar door. Het klinkt bijna als een soort Hooglied op het menselijke vernuft.

Toch lijkt men nog voordat het goed en wel gelukt is, bezorgd om de controle te verliezen over deze eigen creaties. De verbeelding die ons mensen in staat stelt om over de begrenzing van de menselijkheid te kijken, toont zich als een nieuwe goddelijkheid (lees: boven menselijke vermogens) die zonder onze controle verandert in monsterlijke demonen. Daarom denk ik: laat ons goden maken naar onze verbeelding, maar schrijf in godsnaam niet weer de menselijke verantwoordelijkheid en de resetknop buiten het programmeerschrift!

Nick Everts
Student Theologie, Religiewetenschappen en Filosofie

Deel dit

Steun de VVP

Laat de vrijzinnige vlinder vliegen.

WORD DONATEUR

Zoeken

Contact

Vereniging van Vrijzinnige Protestanten
Joseph Haydnlaan 2a 
3533 AE Utrecht                       
030-8801497
info@vrijzinnig.nl
Klik hier voor meer contactgegevens

twitter310facebook

   

 



Column

  • Column: De grenzen van vergeven

    Iemand vergeven is moeilijk, concludeert Foekje Dijk. Ze vraagt zich af: moet je altijd blijven vergeven, of zijn er grenzen?