Column: Over de Duivel wil ik zwijgen

Column: Over de Duivel wil ik zwijgen

Klaas Douwes schrijft een reactie op Erik Jan Tillema's pleidooi om meer over de Duivel te spreken.

We moeten als vrijzinnigen weer wat meer over de Duivel praten, betoogde Erik Jan Tillema vorige keer in een column. Ik geef graag aan die oproep gehoor. Alleen met een pleidooi dat we er toch vooral maar over moeten zwijgen. Want met die Duivel gaan we eerder van kwaad tot erger. Laat ik mijn bedenkingen eens uit de doeken doen.

De Duivel is een dooddoener.

Denk aan Auschwitz of, meer van deze tijd, aan IS. Waaróm is Auschwitz gebeurd, waaróm is de Islamitische Staat ontstaan? We kunnen zeggen: door Duivelse krachten en denken dat we daarmee iets van een verklaring hebben gegeven. Maar in feite hebben we dan nog niets gezegd. Het kost vele malen meer pijn en moeite om door te dringen tot het probleem van het kwaad.

En laat het slechte zich bovendien wel zo gemakkelijk van het goede onderscheiden? Hoe gruwelijk ze zich ook in onze ogen gedragen, de IS-strijders zelf zijn er heilig van overtuigd dat ze het goede nastreven. Evenals ons kabinet het goede meent te doen door IS met bommengeweld te bestrijden. Of de pacifist, door daar weer tegen te zijn. Wie van de drie heeft het bij het rechte eind?

Vruchtbaarder is het om proberen door te dringen in wat iemand diep van binnen drijft en bezielt, hoe moeilijk dat ook is. In plaats van dat we sommige beweegredenen op voorhand als ‘Duivels’ wegserveren. Want dan wordt elk kritisch nadenken op slag in de kiem gesmoord.

De Duivel is een vechtbegrip.

Plak ergens het label ‘Duivels’ op en je bent in feite aan het demoniseren. En demoniseren lokt geheid uit tot vernietigen. Terwijl nou precies in de destructie het slechte lijkt schuil te gaan.

De mens geschilderd als wit tegen zwart. De wereld als een strijdtoneel tussen het goede en het kwade. Helpt zo’n militaristisch kader ons wel verder? Is onze wereld niet vele malen ambivalenter dan een kosmisch gevecht tussen het goddelijke en het duivelse?

De Duivel is een windvanger.

‘Diabolos’, het Griekse woord voor duivel, komt van het werkwoord ‘uiteenwerpen’. En dat is volgens mij nou net wat er gebeurt wanneer je de Duivel als volledig slechte tegenover God als volledig goede kracht plaatst. Daarmee wordt al het slechte in onszelf en in de wereld op het conto van de Duivel geschreven. De Duivel werkt dan als windvanger en God blijft gezuiverd van iedere blaam. Maar geven we op die manier een zinnige betekenis aan de wereld waarin wij leven? Dat geloof ik niet.

De Duivel weer uit het doosje halen, daar zie ik dus geen heil in. Nee, die blijft er maar lekker in zitten. Liever ga ik God te lijf. Met een gummetje.

Ik pleit voor een ongemakkelijkere God. Een grilliger, oningevulder godsbeeld. Geen God die al op voorhand het goede is, maar God als onophoudelijke opgave om het goede te doen. Om het te laten worden. Om het waar te maken.

God als werk in uitvoering, dáár geloof ik in. Al is dat werk, zeg dat maar gerust, een hels karwei.

Klaas Douwes
Predikant van de Regentessekerk in Apeldoorn

Deel dit