Column: Pleidooi voor de Duivel

Column: Pleidooi voor de Duivel

Beleidssecretaris Erik Jan Tillema vindt dat we in de vrijzinnige traditie wel wat meer over de Duivel mogen praten. 

In de vrijzinnige traditie heeft God een ware metamorfose ondergaan, maar gebleven is hij (of zij, of het) wel. Dat geldt niet voor zijn slechte tegenhanger en dat is eigenlijk wel jammer.

Ik grijp deze column aan om een pleidooi voor de Duivel te houden. Een rehabilitatie van Lucifer. Een herontferming van Diabolos. Niet omdat ik zo’n satanist ben, maar omdat ik meen dat wij met het wegcijferen van deze figuur een belangrijk aspect van het christendom kwijt raken.

Het belangrijkste leerpunt uit de Bijbel is voor mij - heel kort samengevat - dat wij mensen hier op aarde worstelen met het bestaan: we willen het goede, maar dat lukt lang niet altijd. We zijn zwak, we zijn bang... Neem bijvoorbeeld het volk Gods dat door de woestijn trekt. Of de profeten die worden geroepen maar eigenlijk niet willen of durven. En waarom moeten die profeten überhaupt spreken? Omdat het niet de goede kant op gaat...

Die continue worsteling tussen het goede en het kwade is zo wezenlijk voor onze geloofstraditie, maar die dreigt verloren te gaan wanneer we het enkel over de goede God hebben en niet langer over de slechte Duivel.

God is ook niet meer wat hij geweest is. Van bebaarde opzichter op een wolk is hij in de vrijzinnige traditie (maar ook daarbuiten) getransformeerd tot een stille, werkende kracht in de wereld, tot het goede in de mens, tot onze drijfveer. Dat zijn beelden waar ik heel ver in mee kan gaan, maar we moeten niet vergeten dat er in ons niet enkel goddelijke krachten schuilen. De duivelse krachten kunnen we niet ontkennen.

Geweld, onderdrukking, uitsluiting, mishandeling. Het zijn allemaal gruwelijkheden die uit de mens zelf voortkomen. We kunnen wel zeggen dat God in alle mensen schuilt, maar hoe verhoudt zich dat dan tot het onrecht in de wereld?

Misschien moeten we de Duivel weer bij de hoorns vatten. Misschien is het goed om te concluderen dat in een mens ook duivelse krachten kunnen werken. Daarmee bedoel ik niet dat een mens bezeten is, dat er een exorcist aan te pas moet komen zoals bijvoorbeeld gebeurt in de pinkstertraditie.

Wat ik bedoel is het volgende: wij zijn er aan gewend om symbolisch over God te spreken. Waarom spreken we dan niet ook symbolisch over de Duivel? Als de kracht die mensen verleidt om niet het goede te doen. De kracht die ons oh zo bekend is.

Ik ben geen satanist. Ik geloof niet in een gevallen engel die ook nog eens hoorns en bokkepoten heeft. Maar ik geloof wel dat in de mens een strijd tussen het goede en het slechte kan plaatsvinden. De wereld getuigt er van.

Erik Jan Tillema
Beleidssecretaris van de VVP

Deel dit