Video-column: Jozef en Maria in Moria

Hoe zou het kerstverhaal eruit zien als Jozef en Maria in 2020 op reis gingen? Erik Jan Tillema vertelt het in een video-column

Onder de video kunt u de tekst van de column lezen 

Kerst is misschien wel het meest passende feest om het beroerde jaar 2020 mee af te sluiten. Want Jozef en Maria kunnen we symbool stellen voor de vluchtelingenproblematiek en corona-lockdown waar we in de afgelopen maanden mee hadden te kampen.

Stelt u zich eens voor dat Jozef en de zwangere Maria tegenwoordig zouden leven. Net als in het bijbelse verhaal zijn ze dan op reis. Niet op vakantie, maar als vluchteling omdat de politieke situatie in hun thuisland hen dwong op pad te gaan. Ze hebben in een rubberboot de Middellandse Zee overgestoken. Normaal gesproken passen twintig mensen in het vaartuig, maar ze zaten er met z’n veertigen schouder aan schouder in. De golven waren hoog, Maria werd misselijk, maar na uren varen, bereikten ze eindelijk land. Het beloofde land? De plek waar ze een beter leven op kunnen bouwen?

De reis zat er nog niet op. Urenlang moesten ze lopen totdat ze een plek bereikten die ze al van meters afstand konden ruiken. Honderden, nee duizenden tenten dicht op elkaar gezet en daar omheen prikkeldraad. Maria schrikt van de verdrietige gezichten van de kinderen die in het kamp rondlopen.

‘Waar zijn we?’ vraagt ze.

‘In Moria,’ krijgt ze als antwoord.

Het is bijna een opluchting als ze hoort dat er voor hen geen plaats meer is. Het kamp puilt uit van de mannen, vrouwen en kinderen die huis en haard hebben verlaten in hun zoektocht naar een menswaardig bestaan.

Daarom reizen Jozef en Maria verder. Onder de hete zon, niet in de buurt van de grote wegen want als de autoriteiten hen vinden, zullen ze opgepakt worden. Maria weet dat ze niet veilig zijn en dan voelt ze iets. Ze wil het niet voelen. Niet nu. Ze verzet zich ertegen, maar de baby schopt en laat duidelijk weten dat de bevalling gaat beginnen.

‘Hier?’ vraagt Jozef ongelovig. Ze staan midden in een bos, het begint te schemeren. Hier wil je je kind toch niet geboren laten worden? Er is nergens hulp, zelfs geen verlichting. Of wacht, toch wel. Een eind verderop begint een weiland en daar staat een klein schuurtje. Niet meer dan een overkapping voor de dieren.

Daar bevalt Maria van een zoon en als ze het kind voor het eerst aan de borst legt, loopt er een traan over haar wang. Ze is blij en verdrietig tegelijk, want ze mist haar familie. Haar moeder, vader, broers en zussen. Die kunnen er niet bij zijn, mogen niet delen in het nieuwe geluk. Jozef en Maria zijn alleen, ver weg van hun dierbaren. Geen warme omhelzingen, geen kussen op de wang, zelfs geen liefdevolle blik in de ogen. Jozef kijkt vanonder het afdakje naar de hemel en ziet de duizenden sterren in het eindeloze universum en voelt zich eenzaam.

Zo staat het bekende kerstverhaal symbool voor het menselijke drama aan de randen van Europa en het sociale isolement veroorzaakt door het corona-virus dat ons al bijna een jaar in zijn greep houdt.

Veel bijbelse verhalen gaan over de underdogs in de samenleving. Over mensen die het niet getroffen hebben: arm zijn, kampen met lichamelijke gebreken of zwak zijn. De Bijbel gaat niet over mensen die in God geloven en daardoor een geweldig leven leiden en veel succes hebben. Het gaat juist over mensen die worstelen met het bestaan.

Waarom? Waarom is de Bijbel geen flitsende Instagram-story? Simpelweg omdat de verhalen over mensen gaan. De Bijbel gaat over mensen met emoties die herkenbaar zijn voor mensen van nu. De eenzaamheid van Jozef en Maria in de stal is dezelfde eenzaamheid die een vluchteling zal voelen wanneer hij of zij weggestopt zit in een kamp. Alsof ze geen mensen meer zijn…

Het verdriet dat Maria voelt als ze haar baby voor het eerst ziet, is vergelijkbaar met het verdriet dat wij allemaal hebben gevoeld toen de lockdown werd afgekondigd. Toen wij onze dierbaren niet langer konden knuffelen en omhelzen. Gelukkig hebben wij video-bellen en andere digitale oplossingen, maar het gemis van het sociale contact blijft.

De Bijbel gaat over menselijke emoties zodat de verhalen herkenbaar zijn. Geen ver-van-mijn-bed-show, maar de belevenissen van mensen die je bij wijze van spreken op straat tegen kan komen.

Wat het doel daarvan is? Misschien willen de bijbelse verhalen ons wel troosten. Iedereen komt in het leven namelijk problemen tegen, hoe rijk of welgesteld je ook bent. Iedereen leert verdriet kennen, iedereen komt in aanraking met de dood. De hoofdpersonen uit de Bijbel zijn dan mensen aan wie we onze emoties en onze gedachten kunnen spiegelen. Die ons misschien wel iets willen geven, namelijk hoop.

Want het verhaal van Jozef en Maria is herkenbaar en zo actueel, maar in het verhaal gebeurt nog iets anders. Er wordt een kind geboren. Jezus wordt geboren. Sommigen noemen hem de zoon van God, anderen noemen hem een spiritueel leider, maar bovenal is hij een mens. Op dat moment alleen nog maar een baby. Een weerloos, klein schepsel dat met zijn geluidjes en de bewegingen van zijn armen vertedering oproept.

Te midden van alle frustraties, onmacht en verdriet wordt daar een baby geboren. Meer dan tweeduizend jaar geleden gebeurde dat in Bethlehem, in roerige tijden. De geboorte was een teken van hoop, een symbool van troost.

Het kerstverhaal spreekt ons na al die jaren nog altijd zo aan omdat het ons een warm gevoel geeft. In slechte tijden, gebeurt iets moois. Een baby! Om ons duidelijk te maken dat zelfs in de donkerste tijden, iets moois, iets nieuws mag beginnen. Dat aan alle ellende uiteindelijk een eind zal komen, dat de misère draaglijker wordt als we ons focussen op het kleine geluk.

Hoe gaat het verder met de vluchtelingenkampen aan de randen van Europa? Hoe gaat het verder met het corona-virus? We weten het niet. We kunnen depressief en pessimistisch worden. We kunnen geloven dat alles fout gaat. Maar met Kerst kunnen we ook een kaarsje aansteken en daarmee onze aandacht richten op het kleine, op het goede, op de hoop dat het beter zal gaan.

Deze Kerst vieren wij in kleinere kring, veelal zonder familie, zonder kerkdiensten, zonder ouderwetse gezelligheid. Vluchtelingen in Griekenland vieren het in overbevolkte opvangkampen. Maar nooit mogen we de hoop vergeten omdat we met die hoop kunnen werken aan een betere wereld.

Een hoopvol kerstfeest.

Erik Jan Tillema
Beleidssecretaris van de VVP Nederland en pionier-voorganger van de protestantse gemeente Zijpe

Deel dit