Een kerk om in te geloven

Een kerk om in te geloven

Wie op weg is naar Naaldwijk, ziet al van verre de toren van de Oude Kerk. Een statig gebedshuis dat midden in het centrum ligt, aan een plein waar ook verschillende restaurants te vinden zijn.

Voor elke editie van VrijZinnig gaat Erik Jan Tillema op bezoek bij een plaatselijke vereniging en onderzoekt wat nu typisch vrijzinnig is. In deze aflevering de VVP Naaldwijk.

Deze prachtige kerk is het huis van de VVP Naaldwijk. Toch is het lastig om de kerk vrijzinnig te noemen. Want de VVP is actief binnen de hervormde gemeente, maar niet alle hervormden zijn lid van de vrijzinnige vereniging.

‘Vroeger was het overzichtelijker,’ vertelt Arnold Knoppert. Hij was jarenlang secretaris van het VVP-bestuur en houdt zich bezig met het archief van de vereniging en van de Oude Kerk Naaldwijk. ‘Toen waren alle hervormden vrijzinnig. Tegenwoordig zitten er ook veel mensen in de kerk die zich niet vrijzinnig noemen maar zich wel laten inspireren door de moderne preken.’ Hoe dat komt? ‘Omdat de vrijzinnigheid minder onderscheidend is geworden.’

norHenk de Bruin is al vele jaren voorzitter van de VVP en ziet het ook: ‘Een groot deel van de kerk schuift op naar links en daarom voelen steeds meer mensen zich hier thuis. Vroeger werd dit nog een heidense kerk genoemd, tegenwoordig is er een goede samenwerking met de andere kerken uit het dorp. Het vrijzinnige geluid sluit steeds beter aan bij het geloofsleven van veel mensen.’

Hart tot hart

De gemeente heeft sinds kort een nieuwe predikant in de persoon van Neeltje Reijnders en zij noemt zichzelf met overtuiging een vrijzinnig predikant en dat wordt allerminst als een probleem ervaren. Dat komt ook door de werkhouding van Neeltje: ‘Bij mij gaat de menselijkheid voor de religie. Het maakt niet uit of je contact hebt met moslims of met vrijzinnigen. Het is belangrijk om van hart tot hart te spreken. Want dan kun je elkaar pas echt dingen vertellen. De menselijke maat staat bij mij voorop.’ Bij haar gaat het geloof dus om mensen en dat zorgt ervoor dat zij goed overweg kan met diversiteit. Zij preekt voor iedereen die het wil horen en hoopt daar ook wat mee te bereiken ‘Ik denk echt dat de kerk een weg kan zijn om onze samenleving uit de polarisatie te halen. Voorbij het hokjesdenken en verschillende vormen van uitsluiting, zodat we leren om elkaar te zien als mensen.’ Neeltje denkt dat de vrijzinnigheid – met haar respect voor andersdenkenden en haar kritische omgang met de traditie – daar een voortrekkersrol in kan spelen.

Vrijzinnigheid

Maar wat is dan precies vrijzinnigheid? Willem-Jan Boerema, beoogd opvolger van voorzitter Henk de Bruin, zegt: ‘Rechtzinnig geloven is eigenlijk makkelijk geloven. Alles staat al vast. Vrijzinnigheid vraagt veel meer om een uitdaging, want wat geloof je nou eigenlijk? Het is moeilijk om dat onder woorden te brengen. Gelukkig maar, want dat zorgt voor vrijheid in het geloof. Er wordt niks dichtgetimmerd.’ Die vrijheid vindt Marlies Zwemstra, secretaris van het bestuur, ook heel belangrijk. ‘Leven en laten leven. Iedereen mag vinden wat hij of zij vindt, er wordt hier niks opgelegd.’ Henk kan zich daar ook goed in vinden. Arnold voegt er nog aan toe: ‘De vrijzinnigheid kent ook een bepaalde blijheid. Het geloof is een feestje, maar de kerk is meer dan een gezelligheidsgroepje, want het gaat wel ergens over.’

Omkijken naar elkaar en zelf kritisch nadenken zijn dus sleutelwoorden. Neeltje weet er nog één: de sterke nadruk op de ratio. ‘In de vrijzinnigheid gaat het vaak om het kunnen verklaren van het geloof. Toen ik hier beroepen werd, stelde ik mijzelf de uitdaging om ook aandacht te houden voor het hart.’

De kerk ervaren

avondnaaldwijkAandacht voor het mystieke, voor het onverklaarbare in het geloof. Het klinkt erg logisch voor een vrijzinnige vereniging die kerkt in een monumentaal gebouw. Zodra je er binnenkomt, kun je het heilige al bijna proeven. Marlies: ‘Altijd als ik naar de kerk ga, voelt het alsof ik thuiskom. Het gebouw voelt heel vertrouwd, ook omdat mijn familie er al generaties lang mee is verbonden.’ Dat geldt ook voor Arnold. Zijn familie kerkt al meer dan drie eeuwen in de Oude Kerk. ‘En dat voel ik. Soms zit ik hier en kijk ik om me heen en denk: er is iets.’ Henk voelt ook van alles als hij hier binnenkomt – een gevoel dat hij niet kan verklaren. ‘Er komt dan een enorme rust over mij heen. Ik denk zelfs dat als ik niet in zo’n gebouw zou kerken, ik minder vaak naar de kerk zou gaan.’

‘Deze kerk is voor de eredienst gemaakt en dat voel je in alles,’ zegt Willem-Jan. ‘Net zoals op andere plekken in het land hebben ook wij te maken met leegloop. Voor het gebouw is dat niet erg. Op zondagavond organiseren we vespers en soms zijn er dan slechts tien aanwezigen. Sommige mensen zeggen dat dat jammer is in zo’n grote kerk, maar het bijzondere is dat de kerk op zo’n moment niet te groot aanvoelt. Het gebouw is dan precies groot genoeg.’

Hoe komt het dat het meer dan zevenhonderd jaar oude gebouw zo’n uitstraling heeft? Het is onmogelijk om daar een verklaring voor te geven. En misschien is een antwoord ook niet nodig. Het is namelijk veel belangrijker om uit te zoeken wat je daar vervolgens mee doet.

Voor iedereen

Enkele jaren geleden gingen alle houten banken de kerk uit. Waarom? Stoelen boden meer mogelijkheden want de kerkelijke gemeente wilde het gebouw niet voor zichzelf houden. ‘Eigenlijk is alles in het leven verbonden met het geloof,’ vindt Neeltje. ‘En dat geloof draait om mensen. Daarom is het belangrijk dat het gebouw door verschillende mensen wordt gebruikt.’ Dus vinden er doordeweeks talloze activiteiten plaats, van bruiloften en recepties tot voorstellingen en markten. ‘Zo wordt de kerk een soort middelpunt. Niet alleen van de geloofsgemeenschap, maar van het hele dorp.’ ‘Het is fantastisch om te zien dat niet alleen op zondagochtend mensen hier iets vinden,’ besluit Marlies.

 Dit artikel verscheen eerder in het ledenblad VrijZinnig

 

Wilt u op de hoogte blijven van nieuwe artikelen? Abonneer u nu op de nieuwsbrief

Deel dit