Geen antwoord van God

Geen antwoord van God

'Stilte als zwijgen van God is een moeilijke situatie,' zo schrijft Menso Rappoldt, maar met behulp van de mystiek heeft hij geleerd om ermee om te gaan. 

Stilte als zwijgen van God is een moeilijke situatie. Als God geen antwoord geeft, hoe kan ik dat dan wel? Toch heb ik in de mystiek ontdekt dat het zwijgen soms juist een belangrijke eigenschap van God of het goddelijke is. Want God of het goddelijke spreekt wel en toont zich, maar niet als concreet antwoord op onze concrete vraag.

Dit artikel verscheen eerder in VrijZinnig, het ledenblad van de VVP

‘Ik las een boek van een biochemicus die verklaart hoe leven is ontstaan en nu ben ik mijn geloof kwijt. Het zegt me niets meer’ zegt de vrouw. Ze zegt het op een manier van: los jij dat maar op.

Een vader vertelt over zijn overleden dochter. Het is jaren geleden, maar nooit weg. 'Waarom?’ vroeg hij vaak, ‘Maar er kwam geen antwoord’.

Een ander verloor zijn vrouw op jonge leeftijd door kanker. ‘We gingen altijd naar de kerk’, zegt de man, ’maar na de dood van mijn vrouw niet meer. Zo hoeft het niet’. Als dit de reactie van God is….

Vastgelopen in het leven

Antoine de Saint-Exupéry schrijft in zijn boek ‘Citadelle’ over een koningszoon (de mens) die is vastgelopen in zijn/haar wereld. De mens klimt in een droom op naar God om de reden te vragen van de dingen en roept God ter verantwoording omdat het leven geen leven meer is. Want deze mens leeft in wereldje (‘bubbel’) met anderen die alleen maar hetzelfde zeggen als hij zelf, ze lachen als hij lacht. Het leven is als een spiegel waarin hij alleen maar zichzelf terugziet.

Die mens beklimt een berg en vindt een zwaar brok graniet – dat God was. De ‘ik’ stelt zijn vraag. Waarom ben ik eenzaam? Waarom ervaar ik geen uitwisseling? Waarom ken ik de liefde niet? Maar er komt geen reactie. Hij vraagt om een teken: er zit een raaf op de steen en God moet de raaf laten wegvliegen. Er gebeurt niets. De ‘ik‘ loopt stuk op het zwijgen van deze God als een zwaar brok graniet. Dan wordt dit zwijgen als antwoord begrepen.

“'Heer’, zeg ik Hem, ‘Jij hebt zeker gelijk. Het past niet bij Jouw majesteit je te onderwerpen aan mijn bevelen. Wanneer de raaf weggevlogen zou zijn, had dat mij meer met droefheid vervuld. Want zo'n teken zou ik slechts ontvangen hebben van een gelijke, dus eens te meer van mijzelf, weer een weerspiegeling van mijn verlangen. En opnieuw zou ik slechts mijn eenzaamheid ontmoet hebben.'

Dus, na te hebben gebogen, keerde ik terug op mijn schreden. Het gebeurde echter dat mijn wanhoop plaatsmaakte voor een onverwachte en uitzonderlijke kalmte. Ik zakte in de modder van de weg, haalde mijn vel open aan doornen, vocht tegen de geseling van rukwinden, en niettemin ontstond er in mij een soort gelijkmatige helderheid. Want ik wist niets. Ik had geenszins God aangeraakt, maar een god die zich laat aanraken is geen god meer. Noch als hij gehoorzaamt aan de bede.

En voor de eerste keer besefte ik dat de grootheid van het gebed vooral gelegen is in het feit dat het géén antwoord ontvangt en dat het afzichtelijke van ruilhandel geen enkele rol speelt in deze uitwisseling. En dat de leerschool van het gebed de leerschool is van de stilte. En dat de liefde pas daar begint waar er geen gave meer te verwachten is. De liefde is vooral oefening van het gebed en het gebed oefening van de stilte.”

(vertaling ‘Wijsheid in de woestijn’ door Hein Blommestijn; uit ‘Citadelle’)

Leven met het goddelijkeangelus

Er zijn verschillende manieren van geloven of leven met God, de Eeuwige of het goddelijke. Het kan zijn dat je deze (een poos) ervaart als een diepe en grootse Nabijheid. Zoals Henoch ‘wandelde met God’. En je kan een persoonlijke relatie voelen, zonder te menen dat God werkelijk een persoon is.

Maar die Nabijheid is alleen mogelijk, ervaren mystici, als je jouw ‘zelf’ (ego) niet meer voorop stelt. Jouw zelf is wat jij wil, eist, verwacht en de voorwaarden die je stelt aan het leven, aan een ander of aan God.

Bidden is leren om stil te zijn, zegt De Saint-Exupéry. Om, in plaats van dat jouw zelf spreekt, te ontvangen wat de Eeuwige, het goddelijke of de Aanwezige jou schenkt. Het werkt, niet toevallig, hetzelfde als met de liefde. De meest zuivere Liefde geeft zonder er iets voor terug te verlangen. Liefde begint daar waar geen gave meer te verwachten is. Liefde is geen handel, en geen berekening. Het goddelijke, de Ene, de Nabije, geeft zich als het niet verdrongen wordt door ons eigen belang.

Leven zonder verwachtingen

En de drie mensen van het begin van dit artikel? De laatste is boos op God omdat hij voor het trouw naar de kerk gaan een gezond leven als beloning terug verwachtte. God zweeg toen zijn vrouw ziek werd. En daarom heeft hij zich van God afgekeerd.

De vader vertelde later in het gesprek dat de vraag ‘waarom?’ minder dringend is geworden. Andere vragen zijn belangrijker geworden, zoals ‘hoe blijf ik mijn dochter eren?’ en ‘hoe leven wij verder met haar verlies’?

De vrouw kon ik natuurlijk niet weer aan haar geloof helpen. Haar geloof beleefde ze altijd sterk met haar man samen die vijf jaar geleden stierf, vertelde ze. Misschien was het dat wel: God sprak niet meer, omdat ze haar vragen niet meer met haar man kon bespreken. Ze hield zich nog wel aan rituelen die ze samen deden. En wat niet meer is, kan je weer oproepen door herinneringen.

Stilte als het zwijgen van God, confronteert ons met onze verwachtingen: in de vorm van een beloning of verwachtingen omdat je iets gewoon bent (zoals samen beleven). Als ze geen antwoord krijgen, keren sommigen zich van God en geloven af. Anderen roepen (begrijpelijk) eerst God ter verantwoording. Als er dan alleen maar stilte is, is dat zwijgen misschien het antwoord. Een zwijgen opdat wij stil worden.

In het verhaal buigt de mens als er geen antwoord komt. Als besef dat je als mens het leven en God niet naar je hand kunt zetten, na enkele pogingen daartoe. De wanhoop maakt plaats voor een onverwachte en uitzonderlijke kalmte. En hoe onrustig ook de wereld om de mens heen, er ontstaat een gelijkmatige helderheid. Leren bidden is stil leren zijn. Want in de stilte is er ruimte voor de Ander.

Menso Rappoldt 
Predikant van de Grote Kerk in Emmen

Deel dit