'Geen vroom gebabbel'

'Geen vroom gebabbel'

Annemike van der Meiden preekte in tientallen vrijzinnige kerken en heeft haar mooiste preken nu gebundeld in een publicatie. 'Een preek moet geen vroom gebabbel zijn.'

Ze was jarenlang predikant van de vrijzinnige Purmerkerk, maar trok er daarnaast vele zondagen op uit om ook op andere plekken te spreken. Om mensen te inspireren. Met de bloemlezing van haar mooiste preken wil ze nog meer mensen bemoedigen. 

Een vraaggesprek over haar preken. 

Wat is het bijzonderste dat je hebt meegemaakt tijdens je preekbeurten door het hele land?

Het meest bijzondere vind ik altijd als mensen geraakt worden door wat ik vertel. Dat komt meestal ter sprake bij het handen schudden, maar is ook vaak voelbaar tijdens de diensten. Twee keer heb ik meegemaakt dat ik op de kansel stond en totaal geen verbinding voelde en op dat moment dacht: ‘Hier kom ik nooit meer’. In die twee gemeenten ben ik ook nooit meer geweest.

In de beginjaren was ik vaak onzeker over mijn diensten en het allerergste wat me overkwam, was dat ik aan het begin van het Onze Vader de tekst niet meer wist en de gemeente ook ineens de draad kwijt was. Toen heb ik het gebed onderbroken, gezegd dat ik de tekst erbij ging pakken en dat we opnieuw zouden beginnen. Ik schaamde me dood en heb er nog heel lang last van gehad.

Er gingen best vaak dingen mis tijdens diensten, maar langzamerhand leerde ik daar ontspannen mee om te gaan en de humor ervan in te zien. Zo viel er tijdens een Kerstdienst een (flink gevulde) collectezak van de haak af op de grond, met veel gekletter. ‘Dat zijn de liggende gelden’, was mijn reactie, met veel gelach tot gevolg.

Wat is de mooiste reactie die je na een preek hebt gekregen?

Je vergeet er veel, jammer genoeg, maar twee herinner ik me levendig. De ene was dat iemand zei: ‘Je vader heeft het dus van jou.’ Dat vond ik zo grappig, want vaak hoorde ik het andersom.

Een andere mooie reactie kwam nadat ik door drukte en ziekte jarenlang niet meer had gepreekt in een gemeente. Iemand zei na de zegen: ‘Waar was je al die tijd? Ik wil graag voor je applaudisseren.’ En dat gebeurde vervolgens ook.

Ik heb overigens de universitaire theologische opleiding nooit afgerond. In 2008 heb ik geprobeerd op grond van bijzondere geschiktheid tot het ambt van predikant te worden toegelaten. Daarvoor moest ik twee preken opsturen. Ik kreeg als reactie van de kleine synode dat ze zeer verrast was door de preken. En dat ze vond dat ik niks bakte van exegese, hermeneutiek en homiletiek maar zeer vrijmoedig brokken theologie, literatuur, filosofie en actualiteiten dichtbij mijn hoorders probeerde te brengen. Ik heb zo moeten lachen, want dat is precies wat ik zo belangrijk vind: dat het dichtbij de mensen komt en over de huidige tijd gaat. Dat mensen er wat mee kunnen in plaats van het moeten aanhoren van vroom gebabbel.

Wat wil je in je preken overdragen?

Bij het maken van een preek was ik vaak bang dat er te weinig stof zou zijn, met het gevolg dat sommige preken veel te rijk van stof werden, te compact, te ingewikkeld. In de loop der jaren leerde ik dat een onderwerp niet dichtgetimmerd gebracht hoeft te worden – er moet ruimte zijn voor de toehoorder om zelf dingen in te vullen.

Ik wil graag dat mijn preken ‘onderhoudend’ zijn, dat wil zeggen dat mensen er iets aan hebben qua inhoud. Ook wil ik graag verbinding zoeken en voelen met mijn toehoorders, dus ik onderbreek weleens gedachtegangen voor een vraag of een opmerking tussendoor. En bovenal wil ik met mijn preken mensen bemoedigen, kracht overdragen om alle tegenslagen in het leven het hoofd te kunnen bieden. Troost bieden dus.

Waar moet een goede preek aan voldoen?

De woorden die je spreekt moeten helder, duidelijk zijn. Geen schrijftaal maar spreektaal en volkomen authentiek, dus helemaal passend bij wie jij bent. Van mijn vader leerde ik onder andere schema’s om een toespraak goed in te delen, zodat je telkens de aandacht opnieuw prikkelt. En ook hou ik ervan de mensen aan het lachen te maken. Humor mag niet ontbreken in de kerk.

Waarom nu dit boekje?

Ik werd dit jaar zestig en had niet zo’n zin om dat uitgebreid te vieren. Vijfendertig jaar preken vond ik een mooiere aanleiding om een boek samen te stellen en een mooi feestje te geven. Op zondag 25 augustus kwamen er diverse afgevaardigden van de gemeenten waar ik het meeste een band mee heb naar de Augustanahof, waar ik sinds 2017 woon. Grappig idee dat zij nu eens dezelfde rit maakten als ik vijfendertig jaar lang, maar dan andersom. 

Je bent in veel verschillende kerken geweest. Wat is het gemeenschappelijke tussen al die plaatsen? 

Dat er een bijzonder hartelijke sfeer heerst, veel warmte en onderlinge betrokkenheid. En dat er overal een kern is van mensen die zich al jaren enorm inzetten om de boel overeind te houden. Het zou zo jammer zijn als al die unieke plekken verdwijnen, terwijl naar mijn idee de vrijzinnigheid bij uitstek veel gemeenschappen heeft waar religieuze en spirituele zoekers geestelijk onderdak kunnen vinden.

De preekbundel van Annemike heeft als titel: “Doe meer dan kijken . . . merk op, Preken 1984-2019” en is te koop bij diverse boekhandels. ISBN 9789463676373, prijs incl. verzendkosten 19,28.

Deel dit