De Vrijzinnige Lezing: 'Het onmogelijke creëert het mogelijke'

De Vrijzinnige Lezing: 'Het onmogelijke creëert het mogelijke'

‘Vrijzinnigen en religieus-humanisten moeten hun krachten bundelen om werkplaatsen te vormen waar de spiritualiteit van het mogelijke geoefend kan worden.’ Die oproep maakte prof. Hans Alma tijdens De Vrijzinnige Lezing.

Het was een beetje onwennig. De Vrijzinnige Lezing die op vrijdag 26 maart werd uitgezonden was in verband met de corona-maatregelen van tevoren zonder publiek opgenomen. In de lege Geertekerk in Utrecht sprak Alma tot de camera haar lezing ‘Iets nieuws beginnen’ uit.

In de lezing laat zij zich inspireren door een theologie van het mogelijke. Het was geen theoretisch betoog; in plaats daarvan wilde ze met behulp van verhalen en poëzie uitzoeken of er in de kernwaarden van de christelijke traditie aanzetten zijn te vinden die ons uitdagen om op een verantwoorde manier om te gaan met elkaar en met onze planeet.

Geloof, hoop, liefde

Vanuit de kernwaarden ‘geloof’, ‘hoop’ en ‘liefde’ bouwde Alma haar lezing op.

Geloof zorgt ervoor dat de wereld om ons heen betekenis krijgt voor ons eigen leven. Geloven geeft ons leven zin omdat we ons daarmee in een verband plaatsen. Hoop biedt perspectief en kracht. ‘In momenten van onzekerheden, ontstaat hoop, vanuit een verlangen om iets te veranderen. Het is de drijvende kracht achter vernieuwend handelen. Het soort handelen dat onze ecologische situatie van ons vraagt (…) Natuurlijk kunnen we het gevoel hebben dat we in een tijdperk van verloren hoop leven, maar juist die ervaring zorgt ervoor dat hoop levend wordt gehouden. Wel vraagt het om oefening. We moeten leren om te hopen.’

De liefde speelt daarbij een belangrijke rol, want het is de liefde die ons verbindt met de wereld om ons heen. Het is ook de liefde die (soms heel klein) een wereld van verschil kan maken.

Spiritualiteit van het mogelijke

Spiritualiteit kan ons helpen bij het werken aan een nieuwe, betere wereld. ‘Spiritualiteit is een duurzame houding van aandachtige, verbeeldingsvolle betrokkenheid op het bestaan dat zich opent naar het Goede, naar iets nieuws. Het is een houding waarin we ons moeten bekwamen, waarbij we poëzie en kunst nodig hebben,’ aldus Alma. Zo kwam zij uit bij de spiritualiteit van het mogelijke.

‘Het mogelijke is ingebed in het onmogelijke (dat wat we niet kunnen kennen). In het onmogelijke kan in een glimp duidelijk worden wat wél mogelijk is; voorstellingen die ons in staat stellen om iets nieuws te beginnen. Dat geeft zin in ons leven.’

Het is een ingewikkelde paradox: het mogelijke en het onmogelijke zijn met elkaar verweven. De gedachte aan het onmogelijke kan ons aanzetten om het tegenovergestelde na te streven. Daar is geloof, hoop en liefde voor nodig. ‘Het is aan ons om hierin te participeren, vanuit onze passie voor het onmogelijke en vanuit onze compassie voor onszelf en de ander in onze kwetsbaarheid.’

Oefenplaatsen

Alma ziet mogelijkheden voor de vrijzinnigheid en het religieus-humanisme. De door haar omschreven levenshouding (leven vanuit geloof, hoop en liefde, gericht op het mogelijke vanuit het onmogelijke) vraagt om oefening. Het is niet iets dat je zomaar doet. Juist de vrijzinnige en religieus-humanistische traditie biedt de ruimte om hier op een vrije en onderzoekende manier mee om te gaan. ‘Zo kunnen we een krachtig, ander geluid plaatsen tegenover de vernietigende tendensen van de prestatiemaatschappij.’

Soms tegen beter weten in. Soms vanuit de gedachte dat het onmogelijk is. Maar juist dan ontstaat er ruimte voor het mogelijke.

De video is inmiddels terug te bekijken via YouTube:  

De Vrijzinnige Lezing

Hans Alma is hoogleraar geestelijke zorg en religieus-humanistische zingeving aan de Faculteit Religie en Theologie van de Vrije Universiteit Amsterdam. Zij schreef onder meer het zeer positief ontvangen boek ‘Het verlangen naar zin’.

Zij sprak de vierde Vrijzinnige Lezing uit. De lezing wil vernieuwende theologie onder de aandacht brengen en daarmee stem geven aan (post)moderne vrijzinnigheid en bijdragen aan hedendaags geloven. Dat doet zij door jaarlijks het woord te geven aan een vooraanstaande theoloog. Om het jaar wordt daarvoor wordt daarvoor een Nederlandse theoloog uitgenodigd, afgewisseld door een theoloog met een internationale reputatie.

Deel dit