Het succes van Liberaal christendom

Het succes van Liberaal christendom

Duizenden exemplaren van het boek ‘Liberaal christendom’ vlogen sinds 2016 over de toonbank. Het boek was een groot succes en een vervolg kon dan ook niet uitblijven. Maar hoe moest dat er dan uitzien?

Het boek
In 2014 bracht bijzonder hoogleraar vrijzinnige theologie Rick Benjamins theologen van de VVP en de moderne predikantenbeweging Op Goed Gerucht bij elkaar met als doel om theologische thema’s vanuit liberaal perspectief te doordenken. Onder de naam ‘Relivant’ - een speelse samenvoeging van de woorden religieus en relevant - kwam de auteursgroep in de Amersfoortse Johanneskerk geregeld bijeen. Begin 2016 verscheen uiteindelijk het boek dat bestaat uit twintig met elkaar samenhangende hoofdstukken waarin steeds één onderwerp aan de orde komt, zoals waarheid, God, Jezus, de kerk en het gebed.

Dit artikel verscheen eerder in VrijZinnig, het ledenblad van de VVP.

De publicatie was een groot succes. Binnen korte tijd verschenen er drie drukken en ontving het een nominatie voor het beste theologische boek van het jaar. Er was veel lof voor het boek, maar er klonken ook enkele kritische geluiden. Waarom werden namelijk juist deze onderwerpen behandeld? Waarom geen aandacht voor onderwerpen zoals de islam, hemel, levenseinde en andere onderwerpen? Met andere woorden: er miste nog wat. Daar wilden de liberale theologen werk van maken.

Toch koos Relivant niet voor een tweede boek maar voor een website. Daarop kunnen makkelijker en sneller (en dus actueler) onderwerpen behandeld worden. Jan Offringa is hoofdredacteur van de website: ‘Een tweede publicatie zou volgens ons altijd minder worden, zoals vaak geldt voor een vervolgboek. Ook zou zo’n publicatie waarin met name de ‘overgebleven thema’s’ aan bod komen, niet de samenhang kennen die juist zo mooi aanwezig is in het eerste boek. Daarin liepen de eerste meer systematische hoofdstukken als vanzelf over in de meer kerkelijke, ethische en praktische verhalen. Vandaar de keuze voor een website waarin allerlei losse onderwerpen aan bod komen. Bewust is weer voor een dialogische vorm gekozen, met één langer hoofdartikel en twee kortere reacties. Want ook de hoofdstukken in ‘Liberaal christendom’ zijn vooraf meerdere keren in de kring van Relivant besproken. Die interne dialogen hebben er, samen met een strakke eindredactie, voor gezorgd dat de verhalen zowel goed uitgebalanceerd als prettig leesbaar zijn’.

Digitale start
Benjamins schreef het eerste artikel voor de website, waarin hij een pleidooi hield voor een meer centrale rol van het Avondmaal tijdens een kerkdienst. ‘Aan tafel staat veel op het spel en daar worden wij zelf op het spel gezet. Het lijkt mij dat de kerk vooral aan tafel invulling kan geven aan haar ‘semper reformanda’. Dat hoeft ze niet te doen omdat ze aan de wereld het heil moet bedienen, maar omdat ze in de samenleving een plaats wil zijn waar door het Evangelie ‘betere gemeenschap’ wordt ontvangen en gevormd. Een kerk als tafelgemeenschap waarin mensen elkaar accepteren, spanningen aandurven en met en aan elkaar leren kan aan de samenleving een belangrijke bijdrage leveren’, zo schreef hij.

De eerste artikelenserie leverde veel positieve reacties op en het aantal mensen dat de website bezocht, groeide snel.

Andere onderwerpen volgden: over de zoektocht naar de liberale islam, over voltooid leven, maar het artikel ‘De kerk kan prima zonder Israëltheologie’ van Jan Offringa riep de meeste reacties op. Offringa vroeg zich in het bewuste artikel af of Israël wel een speciale positie moet innemen in de christelijke theologie. ‘Joden en christenen zijn hooguit halfbroers’.

‘De joodse traditie verdient alle eer als voedingsbodem en verstaanshorizon voor Jezus, maar dat is wat anders dan een status aparte. Het christendom moet het jodendom niet verheerlijken en zichzelf gaan ‘verjoodsen’. Voor de kerk is ‘terug naar de Thora’ zowel een onbegaanbare als een onaantrekkelijke weg. […] Er is geen weg terug. Het christendom heeft op basis van het Nieuwe Testament en in het bijzonder het optreden van Jezus z’n eigen morele richtlijnen ontwikkeld en daarbij belangrijke aanvullingen en correcties op het Oude Testament doorgevoerd’, aldus Offringa.

Media schreven uitgebreid over de ophef die het artikel veroorzaakte. Boze reacties en steunbetuigingen volgden, zelfs de top van de Protestantse Kerk reageerde en de Protestantse Theologische Universiteit organiseerde een studiedag over het thema. Liberaalchristendom.nl was een begrip geworden in kerkelijk Nederland.

Doel
Wil de website vooral schofferen en orthodoxen uit hun tent lokken met tendentieuze artikelen? Volgens Jan Offringa is dat geenszins het geval. ‘Gedurende het wordingsproces van ons boek is keer op keer benadrukt dat de christelijke traditie op meerder manieren te interpreteren is. Dus ook orthodox, evangelicaal of anderszins. Wij willen laten zien dat een liberale uitleg vandaag de dag het meest overtuigend en geloofwaardig is. Zo’n interpretatie doet in onze optiek het meest recht aan zowel de bijbelse en kerkelijke traditie van eeuwen, als aan de vragen die de (post)moderne wetenschap en cultuur op ons bordje leggen. Met de website gaat het ons om een verdere doordenking en uitwerking van het liberaal theologisch gedachtegoed in Nederland. Daaraan is veel behoefte!’

Paulus
Ook een artikelenserie over de comeback van Paulus trok veel bezoekers. De bekende auteur van het Nieuwe Testament wordt vaak verguisd vanwege zijn felle uitspraken over vrouwen en homo’s. In drie artikelen ging Relivant echter op zoek naar een mogelijke herwaardering van Paulus. Eén van de artikelen was van emeritus-hoogleraar Patrick Chatelion Counet, die schreef: ‘Lang lagen deze teksten bedolven onder het stof van vrouwonvriendelijkheid en misogynie. Met enkele eenvoudige wijzigingen in de vertaling van een cruciaal verkeerd begrepen tekst graven we een feministische en radicale vrijheid nastrevende Paulus op.’

Tegenwoordig verschijnen op de website ook recensies van theologische boeken en zijn er plannen voor een serie over religie en kunst. Ondertussen blijven de theologische artikelen verschijnen. ‘Een doorgaand proces van verdieping’, noemt vrijzinnig predikant Henri Frölich het. Daar is volgens hem in met name gespreksgroepen veel vraag naar. Door over de artikelen met elkaar in gesprek te gaan, ontstaan vaak bezinnende en verdiepende ontmoetingen. ‘Misschien wel een beetje tegen de tijdsgeest van polarisatie en zwart-wit denken in. Hopelijk blijft liberaal christendom op zo’n manier aan de weg timmeren !’

Relivant werd en wordt gevormd door: Rick Benjamins, Wouter Slob, Sytze Ypma, Jan Offringa, Klaas Douwes, Wilma Hartogsveld, Yvonne Hiemstra, Wilhelm Lagrouw, Henri Frölich, Arne Jonges, Alke Liebich en Erik Jan Tillema.

Deel dit