Laat theologie meer over wijsheid gaan

Laat theologie meer over wijsheid gaan

De theologie als een wijsheidswetenschap heeft te lang, te weinig aandacht gekregen, aldus emeritus-hoogleraar Frits de Lange. Want volgens hem gaat theologie niet alleen maar over kennis, godsbewijzen en dogma’s.

Frits de Lange was hoogleraar Ethiek aan de Protestantse Theologische Universiteit. Op juni 2021 hield hij zijn afscheidscollege waarin hij een pleidooi hield voor wijsheid.

‘Wijsheid omschrijf ik als het besef dat je deel uitmaakt van grotere verbanden en dat je je daartoe wil verhouden,’ aldus De Lange. ‘Het besef dus ook, dat je vooral heel veel niet weet. Zij veronderstelt reflectieve zelfkennis en een ontwikkeld omgevingsbewustzijn. Het gaat ook bij wijsheid om kennis, jazeker, maar die kennis ligt ingebed in het vermogen om complexe situaties te overzien, prioriteiten te stellen, en goed te kunnen oordelen over wat in een gegeven situatie te doen staat.’

Volgens hem is deze benadering te lang verwaarloosd en is de focus komen te liggen op kennis en feiten. ‘Maar ik denk dat we een vitale zenuw te pakken hebben als we het primitieve hart van religie zoeken in de ervaring van dat wat onontkoombaar groter en sterker is dan onszelf en de resonantie die dat oproept.’

De Lange wil dus meer aandacht voor de religieuze ervaring en wat dat voor invloed heeft op ons leven en onze omgeving. ‘Een wijsheid die niet met gepolijste grammaticale zinnen uit weldenkende hersens rolt, maar vanuit de tenen komt.’

Religie hoort zodoende over het leven te gaan; over hoe wijzelf in het leven staan en ons verhouden tot anderen. Religie is dan niet langer een feitensysteem met regels, maar een doorleefd geheel van ervaringen. ‘De winst van deze benadering van het christendom als wijsheidstraditie is dat ze geen confessioneel isolement verdraagt maar het gesprek zoekt met andere wijsheidstradities. Wijsheidstheologie opteert voor een theologie zonder muren. Zij doet niet aan apologetiek, maar zoekt de verwantschap.’

Naast zijn hoogleraarschap schreef De Lange de afgelopen jaren veel en verdiepte hij zich in wat je een ervaringstheologie kunt noemen. In zijn boek ‘Heilige onrust’ zette hij zich af tegen geloofszekerheden. De moderne gelovige ziet hij als iemand die zich laat voeden door het leven en open en ontvankelijk is naar alle aspecten om hem heen: zichzelf, de ander en God. In 2018 verzorgde hij De Vrijzinnige Lezing en zei toen onder andere: ‘Een nieuw, radicaal begin van de christelijke theologie is nodig. In de overtuiging dat het daarin blijft draaien om Jezus van Nazareth, maar dat we verraad aan hem plegen als we opnieuw een religie van hem maken.’

Lees de hele afscheidsrede van Frits de Lange hier

Wilt u op de hoogte blijven van nieuwe artikelen? Abonneer u nu op de nieuwsbrief

Deel dit