Oproep: Op zoek naar alledaagse spiritualiteit

Oproep: Op zoek naar alledaagse spiritualiteit

De VVP is voor een nieuwe publicatie op zoek naar verhalen over alledaagse spiritualiteit. Persoonlijke en unieke ervaringen die ons op een bijzondere manier optillen uit het gewone. Maar wat is alledaagse spiritualiteit eigenlijk?

Er bestaan genoeg vooroordelen over spiritualiteit: het is te zweverig, niet te bewijzen. Bij sommige mensen gaan bij het horen van het woord ‘spiritualiteit’ de nekharen al overeind staan. Toch is spiritualiteit een wezenlijk onderdeel van het leven en alledaagse spiritualiteit al helemaal.

Spiritualiteit

Er zijn theologen die menen dat spiritualiteit een manier van leven is die probeert om het aardse met het hemelse te verbinden. Het is een poging om je continu zowel af te stemmen op datgene wat je ziet en datgene wat onzichtbaar maar wel waarneembaar is. Je laat je dus niet enkel leiden door bijvoorbeeld geld, sociale status of macht en je laat je ook niet enkel leiden door een mystieke eenwording met God. In plaats daarvan verbind je deze beide met elkaar.

Andere theologen beschrijven het iets anders, al zijn de overeenkomsten groot. Zij vinden dat spiritualiteit iets te maken heeft met de bron waaruit we voortkomen en dat het beoefenen van spiritualiteit een manier is om jezelf te aarden, te wortelen en te verbinden met die bron.

Daar op aan sluitend wordt ook vaak gezegd dat spiritueel leven een ‘vol leven’ is, omdat je je – zoals eerder gezegd – op alles om je heen richt. Zowel het zichtbare als het onzichtbare.

Catrien Bos, voorganger van de VVP Friesland, verwoordt het als volgt:

‘Als ik eenmaal op de zeedijk zit, uitkijkend over het zilte water en de kracht van de zon op mijn huid voel, gebeurt er iets bijzonders met me. Daar, op de grens tussen land en water, begeef ik me op de grens van de stoffelijke en onstoffelijke wereld. Voor mijn gevoel zit ik daar midden in de grootste kathedraal ter wereld. Ik voel er zo veel, ik ervaar er zo veel..’

Plotselinge ervaring

Je kunt bewust op zoek gaan naar spirituele ervaringen, bijvoorbeeld tijdens een kerkdienst of door meerdere dagen in een klooster te verblijven. Je bent er dan op gefocust, terwijl alledaagse spiritualiteit ons zomaar kan overkomen. In een split second. Als een ingeving. Ongewild, ongevraagd. Opeens is het er en het volgende moment kan het alweer verdwenen zijn. Dan rest enkel een herinnering die ook snel weer wazig wordt.

Alledaagse spiritualiteit overkwam Ernst Zoomers, predikant op Oost-Terschelling, toen hij aan het grasmaaien was:

 ‘Wie maait stuit altijd op een grens. Gelukkig maar. De tuin van de buren, de sloot, een hek, een schapenweitje. Tot zover. Klaar! Maar achter ‘tot zover’ en ‘klaar’ ligt meer land. Nog veel meer. En er is altijd meer. Hoeveel je ook maait, hoe lang je snoer ook is, je maait maar een klein stukje. Daarbuiten in het verschiet ligt de oneindigheid. De oneindigheid die onmiddellijk grenst aan mijn grasveldje.’

 Verschillende vormen van spiritualiteit

Bestaan er verschillende vormen van spiritualiteit? Bijvoorbeeld islamitische spiritualiteit, evangelisch-christelijke spiritualiteit? Het antwoord daarop is ontkennend.

Spiritualiteit wordt namelijk altijd ervaren en is daarom persoonlijk van aard. Met andere woorden: zoals mensen verschillend van kunst kunnen genieten, zo ervaren mensen ook spirituele ervaringen op verschillende manieren. De ervaring zelf is zuiver subjectief. Iedereen beleeft het op zijn of haar eigen manier en daarom kunnen de keuzes die we na een spirituele ervaring maken ook erg verschillend zijn. Van het kiezen voor een jihad tot het opzeggen van je baan.

Wij mensen doen iets met spirituele ervaringen. Wij kleuren ze en nemen ze mee. Spirituele ervaringen wijzen ons niet een weg of bepalen wat we moeten doen, dat doen wijzelf. Spirituele ervaringen maken iets dat in ons sluimert, wakker.

Er bestaat zodoende geen benedictijnse spiritualiteit. Wel spiritualiteit die binnen een benedictijnse traditie wordt gekaderd. Er bestaat dus ook geen vrijzinnige spiritualiteit. Wel spiritualiteit die door vrijzinnige gelovigen wordt ervaren. Uiteindelijk is de bron van al die ervaringen hetzelfde. Het gaat er om wat mensen er zelf mee doen.

Dat gebeurde ook bij Marianne Zandbergen, gepensioneerd voorganger bij Vrijzinnigen Nederland. Na een zware en moeilijke periode, verbleef zij drie weken in een klooster. De rust die ze daar ervoer, zorgde ervoor dat ze nieuwe keuzes in haar leven durfde te maken. Ze koos voor zichzelf.

‘Vrijzinnige spiritualiteit’

Er bestaan dus geen verschillende vormen van spiritualiteit. Alles draait om onze eigen ervaring. Maar is het wel mogelijk om een beschrijving te geven van hoe vrijzinnigen omgaan met spirituele ervaringen? Een allesomvattend antwoord is niet mogelijk, toch kun je zeggen dat ‘vrijzinnige spiritualiteit’ aan een aantal kenmerken voldoet.

Gekaderd

Een spirituele ervaring is altijd gekaderd binnen je eigen opvattingen. Een vrijzinnig iemand die gelooft dat God een onpersoonlijke oerbron is, zal na een spirituele ervaring niet snel zeggen dat God in de vorm van een blanke, oude man is verschenen. Dat komt omdat we de spirituele ervaringen duiden vanuit onze eigen denkkaders. Het sluit aan bij wat we geloven.

Aards én hemels

Bij veel vrijzinnigen is het belangrijk dat de verbinding tussen het aardse en het hemelse aanwezig blijft. Dus niet enkel focussen op het ene. De kracht zit hem in de combinatie. Juist door je te laten inspireren door het hogere, kun je beter leven op de aarde. Juist door vanuit de aardse ervaring naar het hogere te kijken, voorkom je dat je los begint te raken.

Sociaal

‘Vrijzinnige spiritualiteit’ maakt niet passief. Vrijzinnigen worden geen monniken die urenlang mediteren of zich in een klooster afzonderen van de wereld. De ‘vrijzinnige spiritualiteit’ is veel meer actiegericht. Het motiveert en inspireert vrijzinnigen om de handen uit de mouwen te steken en te werken aan een betere wereld.

Kritisch

Een belangrijke eigenschap van vrijzinnigheid is een kritische levenshouding: niet alles wordt zomaar voor waar aangenomen. In de spiritualiteit heeft dit tot gevolg dat vrijzinnigen ook kritisch naar zichzelf en de opgedane ervaring durven te kijken: wat heb ik ervaren? Wat zegt dit over mij? Maar ook: klopt het wat ik ervaren heb? Was dit iets spiritueels of was ik in de war?

De kritische blik is belangrijk om ervoor te waken dat niet alles klakkeloos als spiritueel en als goed wordt aangenomen en zorgt er ook voor dat de spirituele ervaring niet in alles leidend, of zelfs onderdrukkend wordt.

Heeft u ervaringen van alledaagse spiritualiteit? Schrijf ze op en stuur ze naar e.tillema @ vrijzinnig.nl
Als u dat prettig vindt, kunnen wij u ook interviewen.  

Deel dit