Partnerschap als kern van het geloof

Partnerschap als kern van het geloof

Een orthodoxe rabbijn die lijvige uitleggen schreef bij de vijf boeken van de Thora; ook interessant voor vrijzinnigen? Absoluut, meent Karl van Klaveren, vrijzinnig predikant én vertaler van de boeken van Jonathan Sacks.

Bij uitgeverij Skandalon verschenen al de boeken Genesis, Exodus en Leviticus van de vooraanstaande Britse Rabbijn (1948-2020) die in Groot-Brittannië en Amerika veel aanzien geniet. Zijn werk is in Nederland bij een kleiner publiek bekend. Karl van Klaveren vindt dat wel jammer en hoopt dat daar snel verandering in komt. Hij vertaalde al eerder Sacks uitleg van Exodus en Leviticus en is momenteel bezig met zijn commentaar op Numeri.

‘Sacks is een sublieme schrijver. Hij schrijft toegankelijk, maar is ook heel erudiet. Hij komt uit de orthodoxe wereld, maar is nieuwgierig en laat zich uitdagen door nieuwe opvattingen, niet alleen uit de theologie, maar ook uit de culturele antropologie en andere menswetenschappen.’

Het zorgt ervoor dat in de theologie van Sacks zware theologische begrippen op een nieuwe manier worden belicht. ‘Neem bijvoorbeeld het verbond. Het is een orthodox-joods gegeven: God heeft zich verbonden met het joodse volk. Sacks werkt dat breder uit. Hij vertaalt verbond als ‘partnerschap’ en maakt dat begrip tot speerpunt van zijn theologie en maatschappijvisie: God wil geen marionetten, maar partners. Mensen zijn partners van elkaar. Met elkaar moeten we het doen. Sacks ziet in de oude bijbelverhalen aanknopingspunten om ook in deze tijd te werken aan een wereld met sociale samenhang.’

Zo meent Sacks dat een multiculturele samenleving pas gelukt is als alle culturele groepen een bijdrage leveren. Mensen moeten niet als groepen naast elkaar leven, maar in elkaar een partner herkennen en samen werken aan eenzelfde doel. Net als in het verhaal van de bouw van de tabernakel, voor Sacks een toonbeeld van dat gezamenlijk streven.

Het bijbelboek Exodus is voor Sacks het voorbeeld van een verhaal met een sterk maatschappelijk thema. ‘Sacks noemt het verhaal van de uittocht het “grote verhaal” van de hoop. Een verhaal dat de westerse cultuur heeft bewogen tot verzet tegen onderdrukking en nog steeds inspireert.’

Juist die maatschappelijke inslag van zijn bijbeluitleg maakt de theologie van Sacks interessant voor vrijzinnigen, denk Karl van Klaveren. ‘Deze welbespraakte rabbijn laat zien dat de joodse religie vooral gericht is op de ethiek. Dat doet denken aan liberale theologen als Carel ter Linden, die beweerde dat God “het grote geweten” is.’

Deel dit