Schoenendoos werpt nieuw licht op omstreden 'boeddhistische' dominee

Schoenendoos werpt nieuw licht op omstreden 'boeddhistische' dominee

Hij was één van de meest omstreden hervormde predikanten van de vorige eeuw.

In hem zagen hervormd-gereformeerden aanleiding om de Gereformeerde Bond op te richten. Over de roemruchte dominee Louis Adriën Bähler (1867-1941) verschijnt nu een bijdrage in de serie Vrijzinnig verleden die nieuw licht laat schijnen op het opmerkelijke leven van deze man.

Bähler was een hervormd predikant die zich onder meer liet inspireren door het gedachtegoed van de Russische denker Tolstoj en toonde veel interesse voor het boeddhisme dat begin twintigste eeuw snel populair werd in het Westen. Hij stelde vast dat Jezus geen uniek persoon was, maar dat in ieder mens een Christusgeest schuilt. Daarmee was hij zijn tijd ver vooruit en door velen werd hij weggezet als ketter. Ook zijn vader - eveneens predikant - distantieerde zich aanvankelijk van hem. Een toevallige ontdekking geeft nu meer inzicht in dat conflict.

Journalist Jan Koops kocht via een veilingsite een oude schoenendoos met daarin correspondentie en persoonlijke notities van Bähler. ‘Om te voorkomen dat ik materiaal in bezit kreeg dat uit een archief gestolen zou kunnen zijn, heb ik eerst navraag gedaan naar de achtergrond van die doos met waardevolle documenten. Toen werd mij duidelijk dat een oomzegger van Bähler de belangrijkste privédocumenten had meegekregen’, aldus Koops.

‘Het blijkt dat uit deze privédocumenten zaken opgehelderd konden worden die voorheen onduidelijk bleven’, gaat Koops verder, ‘bijvoorbeeld waarom Bähler niet door zijn eigen vader werd bevestigd tot predikant op Schiermonnikoog en hoe het conflict tussen vader en zoon verder verliep. Daarnaast beschrijft Bähler in zijn aantekenboekje uit 1885 met gevoel de ontluikende liefde voor Gesina met wie hij later in het huwelijk zou treden.’

Koops deed in de afgelopen jaren veel onderzoek naar Bähler die uit een predikantenfamilie stamt. Hij bracht nog meer nieuwe feiten aan het licht. Bijvoorbeeld dat de oorzaak van zijn vertrek uit de hervormde gemeente Aduard haaks staat op wat tot nu toe werd gepubliceerd. Het draaide om een van ontucht verdachte onderwijzer. De kerkenraad wilde het in de doofpot stoppen, maar Bähler bekritiseerde die houding in een preek. Daarop floot de kerkenraad hem terug waarop Bähler reageerde door per direct uit het ambt te stappen.  

Voor het boek Vrijzinnig verleden, deel 2 schreef Koops een uitgebreide biografische schets over de predikant - de meest uitgebreide tot nu toe. Daarin besteedt hij ook veel aandacht aan de publicaties die Bähler op zijn naam heeft staan. Daarin is goed te lezen hoe de predikant zich liet inspireren door het boeddhisme. Bijvoorbeeld wanneer hij schrijft: ‘Ik wensch niet, Boeddhist te zijn. Ik wensch niet, Christen te zijn. Ik wensch, niets te wezen. Wanneer ik niets ben, dan pas kan ik alles begrijpen, alles waarderen, alles genieten, alles liefhebben.’

Het boek Vrijzinnig verleden, deel 2 bevat daarnaast bijdragen van andere auteurs, van artikelen over NSB-dominee Van Duyl en de vrijzinnige kerkscheuring rondom dominee Van Lunzen en de Zwingli-bond tot lokale kerkgeschiedenis en over de activiteiten van rode dominees.

Het boek wordt op zaterdag 23 maart gepresenteerd in Noordwolde (Fr.) waar onder andere Jan Koops een lezing zal houden. Daarna is het boek voor € 20 (ex. verzendkosten) verkrijgbaar via Bureau Deus (www.bureaudeus.nl)

Deel dit