Spelen in de ruimte

Spelen in de ruimte

Alke Liebich is sinds mei 2018 de nieuwe voorzitter van de VVP. Wie is zij en wat drijft haar in het leven? 

Alke is getrouwd met Ids Smedema en heeft twee zonen van 22 en 24, die – zoals ze vol humor zegt – gelukkig al lang hun veters kunnen strikken. 

Alke werd geboren in de voormalige DDR, in Berlijn, en voelt zich ook nog steeds een echte Ossie, Oost-Duitser. Dat betekent onder andere dat ze zuinig wil omgaan met eten, mensen en spullen. Daarvoor heb je een bepaalde mate van creativiteit nodig om iets te maken van bijvoorbeeld restjes en spullen. Geloof en kerk hadden het niet makkelijk in de DDR, maar het was de enige plek zonder directe invloed van de staat. ‘Geloof en kerk waren voor mij de lucht om adem in te halen.’ Te vergelijken met hoe slaven hun erbarmelijke bestaan ontstegen door hun spirituals, waarin ze uiting gaven aan kracht en volharding.

In Jena, Praag en aan de Vrije Universiteit van Amsterdam volgde ze haar opleiding tot predikant. Vanaf 1992 was ze predikant in Rijswijk, daarna in Oss en vanaf 2012 werkt ze vier dagen in de week in de Johanneskerk in Amersfoort, een samenwerkingsverband van Remonstranten, Doopsgezinden en VVP. Ze is de enige predikant, maar werkt goed samen met een kerkmusicus en een jongerenwerker. De kerk telt ongeveer 250 leden.

Op mijn vraag wat ze het fijnste vind aan haar werk antwoordt ze vrijwel meteen: ‘Dichtbij mensen komen, verhalen delen.’ Dat vindt ze het wonderbaarlijke van haar werk, dat je door het ambt van predikant vrijwel meteen een basis van vertrouwen hebt met elkaar binnen een pastoraal gesprek. Ook preken vindt ze fijn na er jaren vooral tegenaan gehikt te hebben. ‘Tegenwoordig geniet ik er zelfs van en ga meer tevreden naar huis dan vroeger. Met het gevoel dat mensen er wat aan hebben gehad.’

Op de vraag of ze het geen verouderd model vindt, antwoord ze: ‘Voor de verdieping van je geloof heb je toch iemand nodig die afstand inbouwt en op een verrassende manier speelt met de verhalen uit de bijbel. Een goed verbindend verhaal heeft veel te bieden’. Alke probeert de preek te beginnen met iets stevigs, een uitdaging of een grap.

Supervisie
Naast predikant is Alke ook supervisor en coach. Daarvoor volgde ze een opleiding bij de Landelijke Vereniging Supervisie en Coaching in Nijmegen. Supervisie wil zeggen dat je samen met een professional werkt aan de integratie van je persoonlijkheid binnen je werkzaamheden. Voor predikanten, maar ook voor leraren, huisartsen en maatschappelijk werkers geldt dat je eigen persoonlijkheid een belangrijk instrument is binnen je werk. Met een supervisor kijk je naar je tekortkomingen en je talenten en leer je die binnen de kaders van je werk zo goed mogelijk te hanteren. Sleutelbegrippen zijn communicatie en integratie. ‘Fijn dat je hiernaar vraagt’, zegt Alke, ‘want ik heb nog ruimte over om mensen te coachen!’

Linkshandig of vrijzinnig
Van huis uit is Alke Luthers en heeft niet de culturele context van het kerkelijk erf in Nederland meegekregen, met name de tegenstelling tussen orthodoxie en vrijzinnigheid. ‘Maar ik heb Maarten ’t Hart gelezen’, zegt ze met een lach. De bijbel van kaft tot kaft geloven zat niet in haar geloofssysteem, maar wel het speuren naar de lagen onder de oppervlakte van het verhaal, de symbolische betekenissen. Daar moet je mee spelen in de ruimte en niet gehinderd worden door vastomlijnde opvattingen. Dan ontstaat er vanuit het spel diepgang. Alke heeft veel gedaan met bibliodrama en heeft als jongere gewerkt met allerlei nieuwe rituelen. In de Johanneskerk in Amersfoort worden regelmatig ‘crea’-diensten gehouden, zoiets als een kerkdienst als speeltuin.

De term vrijzinnigheid op zich zegt haar niet zoveel. Ze vindt het net zoiets als linkshandig zijn. ‘Voor mij bestaat er geen ander geloof dan het vrijzinnige’, zegt ze. Wel ontdekte ze in Nederland dat oudere, gereformeerde leden toch meer bepaald zijn door hun orthodoxe achtergrond. Ook in de Veluwse context van Amersfoort speelt dat. Maar voor een naamsverandering van de VVP voelt ze niet veel. Daarmee behaal je zowel winst als verlies en daar kom je uiteindelijk niet verder mee. Beter kun je door zorgvuldig je woorden te kiezen, je boodschap goed uitdragen. Graag zou ze wat ontspanning willen brengen in het gebruik van het woord ‘vrijzinnig’ en in de omgang met de orthodoxie.

Op de vraag of ze zich een doel heeft gesteld met betrekking tot de VVP moet ze even flink nadenken. ‘Niet zozeer voor wat betreft de vereniging’, antwoordt ze, ‘maar eigenlijk voor de hele kerk als organisatie stel ik mezelf vragen. Functioneert de kerk als organisatie in de toekomst wel zoals we gewend zijn of moeten we meer werken zoals Greenpeace met donateurs of crowdfunding? Hoe ziet de toekomst eruit met betrekking tot religieus ondernemerschap?’

Al pratend komt ze op twee doelen. Haar eerste doel is dat de VVP als organisatie een thuis zal blijven voor alle mensen die met hart en ziel daarvoor werken. En ten tweede vindt zij het vrijzinnige gedachtengoed te belangrijk om verloren te gaan. De kerk zou een mooie speeltuin moeten zijn waar ruimte is om samen geloof en religie uit te proberen. Zeg maar alsof je het leven afbeeldt op een religieus ganzenbord.

Inspiratie
Alke haalt veel inspiratie uit boeken. Ze duikt er helemaal in onder, komt weer boven en gaat met een volgend boek weer de diepte in. Het meest recente boek was ‘Jozef en zijn broers’ van Thomas Mann en uiteraard las ze dat in het Duits. Ze las het als theoloog en genoot van wat Thomas Mann doet met personages. Van Jozef in de put maakt hij een opstandingsverhaal zonder de naam van Jezus te noemen. Het was een diepe ervaring om de mensen en de Egyptische cultuur door zijn woorden anders te zien.

Aan het eind van het interview vraag ik haar naar de lijn in haar levensverhaal. ‘Misschien was ik wat te bescheiden. Nu pak ik mijn kansen meer,’ is het antwoord. Waar God in haar verhaal meespeelt? Misschien doordat er telkens openingen kwamen. ‘De Heer beschikt een vis’, noemt ze dat. Te weinig kinderen voor de kindernevendienst? Ineens komt er een nieuw gezin met kinderen de kerk binnen. Te weinig ambtsdragers? Dan is er iemand die altijd al diaken had willen zijn. Niemand die de musical kan leiden? Plotseling stapt iemand met opleiding tot regisseur de kerk binnen. Zou God daar niet achter zitten? Wie weet, maar mooi is het wel!

Annemike van der Meiden
Dit artikel verscheen eerder in VrijZinnig, periodiek van de VVP. 
Geïnteresseerd? Mail info@vrijzinnig.nl voor een proefabonnement

Deel dit