Thorbecke wilde geen publiek gezag voor kerkleer

Thorbecke wilde geen publiek gezag voor kerkleer

Liever christendom dan geloofsverdeeldheid als grondslag van de samenleving. Dat dacht de bekende 19e eeuwse staatsman Johan Rudolf Thorbecke.

Thorbecke was geen kerkelijk man, zo valt te lezen in de indrukwekkende biografie ‘Thorbecke wil het’ die Remieg Aerts, hoogleraar geschiedenis aan de universiteit van Amsterdam, over de politicus schreef.

Aerts geeft ook zijdelings inkijkjes in Thorbeckes religieuze leven. In zijn tijd, de eeuw van de Verlichting, namen veel geleerden afscheid van kerk en geloof. Ook verschillende predikanten legden  hun ambt neer. Thorbecke was geen kerkelijk man. Maar hij gaf het Luthers geloof niet op. Zijn kinderen werden wel gedoopt.

Thorbecke beschouwde het christendom boven geloofsverdeeldheid als de grondslag van de samenleving. Daarbij ging het hem in de eerste plaats om de waarden, die gaan nooit verloren, normen daarentegen veranderen.

“Hij verdedigde het christendom als ‘civil religion’,” aldus Aerts. “Het Christendom verhief zich boven kerk en leer, het is ene burgerlijke kracht geworden; een stroom die zich door de aderen der maatschappij heeft uitgestort.”(p.527) ‘Civil Religion’ is dus kortweg gezegd, burgerlijke religie, die tot uitdrukking komt in openbare rituelen en ceremonies . Amerika wordt vaak als voorbeeld genoemd.

God openbaarde zich naar Thornbeckes overtuiging niet uitsluitend in de Bijbel. Evenmin kon de kerkelijke leer, zo legde hij uit aan Groen van Prinsterer, de man van het Réveil, directe richtlijn zijn bij de inrichting van staat en bestuur. “De godsdienst kon een zedelijke drijfveer zijn in het publieke handelen. Dat betekende niet, dat kerkleer een publiek gezag kon of mocht hebben. Daarvoor was de godsdienst een te particuliere zaak.”(p.263)

Thorbecke was een groot staatsman, een zeldzaam voorbeeld van kracht en eerlijke plichtsbetrachting. Als vernieuwer stond hij onder andere open voor de ideeën van Aletta Jacobs. Het stichten van de MMS, de Middelbare school voor Meisjes, was daarvan het gevolg. Maar hij was dus ook de man van ‘civil religion’.

Aerts: “Thorbecke als religieus man erkende, dat er nog ene macht was, sterker dan de zijne en verheven boven zijn wil.”(p.724)

Boekbespreking door Bert Jansen, oud-voorganger van de VVP Vaassen
Meer informatie over het boek

Deel dit