Waar vind ik vrijzinnige politiek?

Waar vind ik vrijzinnige politiek?

Hoe bepaal je waar je stem heengaat? Oud-politicus Dick Tommel keek eens goed naar alle verkiezingsprogramma's en komt met een kritisch advies. 

Met de Tweede Kamerverkiezingen in aantocht is dit voor ons vrijzinnigen een relevante vraag. Het begrip ‘vrijzinnig’ is in politieke zin al behoorlijk oud. In de eerste helft van de vorige eeuw speelde de Vrijzinnig Democratische Bond een belangrijke rol.

door Dick Tommel

In de beginselverklaring van de Vrijzinnig Democratische Bond was algemeen kiesrecht opgenomen, een krachtige sociale wetgeving, met als doel het wegnemen van maatschappelijke oorzaken welke ongelijkheid scheppen of bevorderen, en het versterken van de ontwikkelingsvoorwaarden van mensen. Zij bepleitte de invoering van een algemeen ouderdomspensioen en was voorstander van de scheiding van kerk en staat. Het grootste succes was het aannemen van het initiatiefwetsvoorstel van de VDB waarin de invoering van het algemeen vrouwenkiesrecht werd geregeld. Het waren verlichte liberalen, en zij waren van mening dat de staat mocht ingrijpen in de economische ordening. De VDB was sterk antinazistisch, en ging na de tweede wereldoorlog op in de nieuwgevormde PvdA. D66 beschouwt zich als de opvolger van de VDB.

Vrijzinnige politiek

Ik geef deze korte voorgeschiedenis omdat met de titel ‘Vrijzinnige Politiek’ niet de politiek van de VDB wordt bedoeld. Daarvan is de uitvoering door de tijd achterhaald.

Maar ik denk aan politiek zoals wij als vrijzinnig gelovigen deze zouden willen zien: politiek die is gebaseerd op het zo goed mogelijk uitvoeren van de bijbelse opdracht aan ons mensen, met respect voor de opvattingen van andersdenkenden. Alle lezers van dit betoog zullen hieraan een min of meer uiteenlopende invulling willen geven, maar eenieder staat voor dezelfde opgave: hoe kies ik een partij in het grote aanbod waaruit in maart te kiezen valt? Of kies ik een persoon, omdat deze mij het vertrouwen inboezemt dat hij/zij zo dicht mogelijk bij mijn denkbeelden komt? Natuurlijk zijn er meer mogelijkheden – ik ga niet stemmen, of ik blijf bij mijn partij waar ik al tientallen jaren op stem, en ik weet wel ongeveer waar die voor staat – maar die laat ik buiten beschouwing: de verdere tekst is voor mensen die met een open geest de worsteling aan willen gaan hoe zij hun vrijzinnig geloof zo goed mogelijk in de samenleving gerealiseerd willen zien.

Verkiezingsprogramma’s

De eerste mogelijkheid is om te beginnen met het aanbod: de politieke partijen en hun voornemens. Mijn advies: doe geen poging alle verkiezingsprogramma’s te lezen. Het is niet alleen onbegonnen werk, maar ze zijn grotendeels onbegrijpelijk omdat de teksten zo gedetailleerd zijn dat de precieze betekenis alleen voor insiders duidelijk is. En het is geheimtaal. Een voorbeeld: als in een tekst over duurzaamheid wordt gesteld dat duurzaamheid betaalbaar moet zijn en blijven voor gewone mensen en ondernemers, betekent dit dat de betreffende politieke partij het behoud van de schepping ondergeschikt maakt aan de wens om niemand lastig te vallen met de kosten van het aanpakken van het klimaatprobleem of het biodiversiteitsprobleem. Het suggereert zorgzaamheid, maar het is in werkelijkheid gebrek aan moed om de waarheid te zeggen: als wij het klimaatprobleem niet met alle kracht aanpakken zullen de gevolgen ronduit verschrikkelijk zijn, juist ook voor de mensen met weinig (financiële) mogelijkheden. Ook teksten waarin wordt gekozen voor een Europese aanpak van een probleem zijn veelal geheimtaal: bedoeld wordt: hier doen wij niets aan.

Bovendien zal bijna niemand een opvatting hebben (of willen hebben!) over alle zaken die bij elk onderwerp aan de orde zijn. En last but not least: voor een deel van de gepresenteerde plannen geldt dat ze onuitvoerbaar zijn. Ze zijn onbetaalbaar, ze zijn in strijd met internationale verdragen, of er zijn belemmeringen van geheel andere aard zoals milieu, kennis of grondstoffen, dan wel een combinatie hiervan. Dergelijke plannen duiden op goede wil en de erkenning van een maatschappelijk probleem, maar feitelijk draaien ze de kiezer een rad voor ogen.

Twee voorbeelden:

1. Teksten die beloven nog een miljoen nieuwe huizen te bouwen in 10 jaar, of zelfs nog in de jaren 20.

2. ‘Van krimpgebieden maken wij groeiregio’s.’

Verkiezingsprogramma’s zijn dus van beperkte betekenis. Datzelfde geldt mutatis mutandis voor kieswijzers. Bijna niemand kijkt na de kabinetsformatie nog in verkiezingsprogramma’s. Dat is een praktische vorm van barmhartigheid.

What’s in a name?

Wat ik u ook ernstig ontraad, is het toekennen van zelfs maar enige waarde aan de naam van een partij. Die stamt vaak uit andere tijden, is nietszeggend, of ronduit misleidend. De zichzelf Christelijk noemende partijen zijn hiervan niet uitgezonderd. Beoordeel ze in het licht van de bijbelse opdracht naar hun daden.

Wie echt wil weten wat men aan een politieke partij heeft, doet er beter aan zich te verdiepen in het stemgedrag in de afgelopen periode, en zich hierbij rekenschap te geven van de positie van die partij: regeringspartij of oppositie. Ik weet uit ervaring hoeveel meer vrijheid een oppositiepartij heeft, maar ook regeringspartijen zien vaak kans om – hoewel ze in hun stemgedrag gebonden zijn aan het regeerakkoord – hun opvattingen volstrekt duidelijk te maken. Denk aan de opmerking van Gert-Jan Segers van de Christen Unie over het overeengekomen vluchtelingenbeleid: hij vergeleek dit met het doorslikken van een meloen, en die vergelijking liet aan duidelijkheid niets te wensen over.

Hoofd- en bijzaken

Een betere mogelijkheid dan te beginnen met het bekijken van het aanbod is om de vraagkant centraal te stellen: wat zie ik als mijn bijbelse opdracht, en welke partij komt daar zo dicht mogelijk in de buurt? Ook deze route is geen gemakkelijke. Het vraagt om onderscheid te maken tussen hoofd- en bijzaken, om na te denken over wat u zodanig verwerpelijk vindt dat het een doorslaggevende reden is om de betreffende partij verder buiten beschouwing te laten, en daarna een eindafweging te maken van plus- en minpunten.

Sommige opdrachten zijn in de bijbel echter zodanig duidelijk geformuleerd dat ze niet multi-interpretabel zijn:

  • Het verantwoord beheer van de schepping. Daar heeft in de afgelopen decennia ongeveer alles aan ontbroken. Dus: energie besparen, minder vlees eten, minder vee houden, minder vliegen, etc. Eigenlijk komt het neer op het zoeken van een nieuw maatschappelijk en persoonlijk ideaal, namelijk het geluk vinden binnen de grenzen die de schepping ons stelt.
  • Hulp aan mensen die die hulp dringend nodig hebben. Die opdracht lijkt geheel te zijn vergeten: kinderen creperen in Griekse en Syrische kampen, vluchtelingen moeten hier meer dan twee jaar wachten voordat hun aanvraag om toelating zelfs maar in behandeling wordt genomen, en ook de behandeling van een verzoek tot gezinshereniging duurt jaren. Een humaan en ruimhartig vluchtelingenbeleid en een fatsoenlijke behandeling van de velen die tijdelijk in Nederland werken (in 2017 waren dat er meer dan een half miljoen!) zijn dus geen opties, maar een opdracht.

Misschien vond u deze alternatieve kieswijzer ongemakkelijk. Ik in ieder geval wel. Maar het lijkt mij logisch om op belangrijke momenten als bij verkiezingen nog eens goed naar onze opdracht te kijken. Opdat het ons welga.

Deel dit