Witte Kerkje in spoor van kunstenaars De Ploeg

Witte Kerkje in spoor van kunstenaars De Ploeg

Het Witte Kerkje in Haren van de VVP staat sinds enige tijd in het spoor van de Groninger kunstenaarsgroep De Ploeg.

Dat heeft te maken met het fraaie glas-in-loodraam boven aan de oostkant van het kerkje. Dat raam is ontworpen door Johan Dijkstra, een van de oprichters van De Ploeg.

Johan Dijkstra kreeg in 1937 zijn allereerste opdracht van een kerk.  Voor het nieuwe gebouw (het Witte Kerkje dus) van de toenmalige Vereniging van Vrijzinnig Hervormden (de voorloper van de huidige VVP) ontwierp hij een glas-in-loodraam. Het betreft een klein, rond venster waarin drie verstrengelde cirkels zijn afgebeeld. De cirkels staan voor de Heilige Drie-eenheid: de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. De duif staat ook symbool voor de Heilige geest. In het midden wordt verwezen naar het bijbelvers Joh. 14:26. In de nieuwe bijbelvertaling van dit jaar luidt de tekst: "Later zal de pleitbezorger, de Heilige Geest die de Vader jullie namens mij zal zenden, jullie alles duidelijk maken en alles in herinnering brengen wat ik tegen jullie gezegd heb."

Op de plaquete staat verder vermeld dat Johan Dijkstra vooral bekend staat als schilder en graficus. Minder bekend is zijn glas-in-loodwerk. Na zijn studie aan de Academie Minerva in Groningen ging hij naar de Rijksacademie in Amsterdam. Daar kreeg hij les van R.N. Roland Holst, die vernieuwing van de monumentale kunst propageerde. Monumentale kunst is een vorm van toegepaste kunst die speciaal ontworpen is voor een bepaalde plek op, in of aan een gebouw. Denk hierbij aan glas-in-lood, mozaiek of muurschilderkunst. Het woord monumentaal komt van het Latijnse woord 'monumentum',dat herinneringsteken betekent.

Dijkstra raakte getriggerd door Roland Holst, maar hij richtte zich eerst nog een aantal jaren op illustraties, reclamewerk en het leraarschap. In de jaren 20 groeide zijn belangstelling voor de monumentale kunst. Van Duitse glasschilders die bij de Noord-Nederlandsche Electrische Glasslijperij in Groningen werkten, leerde hij de techniek van het brandschilderen. Daarna stortte hij zich vol overgave op deze kunstvorm. Zo ontwierp hij een muurschildering in het stadhuis van Groningen en gedenkramen voor de Rijksuniversiteit Groningen. Daarop zijn ook de feministe Aletta Jacobs en de verzetsvrouw Anda Kerkhoven afgebeeld. Ook in het buitenland (Manchester, Malmo, New York en Milaan) werd zijn werk bekend. Dijkstra kreeg in zijn leven ook diverse onderscheidingen Zo werd hij in 1951 benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau en ontving hij in 1957 de Culturele prijs van de provincie Groningen. Vanaf 1972 ontving hij een jaarlijkse eretoelage van het Ministerie van Cultuur. Zijn laatste levensjaren waren niet de gelukkigste. Na het overlijden van zijn vrouw Marie in 1969 zwierf hij vaak door de straten. Zijn creativiteit had hem kennelijk verlaten en zijn produkie stokte. In zijn kunstkritieken in het Nieuwsblad van het Noorden werden zijn uithalen steeds feller, waardoor hij weinig vrienden overhield. Johan Dijkstra overleed in 1978 op 81-jarige leeftijd; hij ligt begraven op het Esserveld.

Voor de liefhebbers van kunstenaarsgroep De Ploeg, is het wellicht interesant om te weten dat er zogenoemde "E-bike routes in het spoor van De Ploeg" zijn. Die routes voeren door het Groninger land naar plekken die de Ploegers inspireerden. De routeboekjes zijn gratis op te halen bij het Groninger Museum en het Groninger Forum, maar ze zijn ook te downloaden op het internet.

Dick Dalmolen

Deel dit