Vrijzinnig geloven

 

VVP

Overdenking 8 mei 2022

Overdenking 8 mei 2022

Karl van Klaveren is op zondag 8 mei 2022 voorgegaan in de Houtrustkerk. Omdat niet iedereen naar de kerkdiensten kan komen heeft hij de overdenking opgestuurd. Dan kunt u meelezen terwijl u de dienst terugkijkt via kerkomroep.
 
VCGZ Adventskerk
Zondag 8 mei 2022
 
Thema:
‘Hoe hou je het vol? Hoe vind je balans?’
 
Organist: Joop Dekkers
Hoofd van dienst: Toon Vessies
Voorganger: Karl van Klaveren
 
 
Orgelspel
 
 
Welkom
 
 
Moment van stilte
 
 
Openingslied: NLB 283: 1 en 2 (‘In de veelheid van geluiden’)
 
 
Aansteken van de kaarsen
 
 
Bemoediging en groet
 
Met elkaar verbonden
in een zoeken naar zin en betekenis
dragen wij ons samenzijn op aan de Eeuwige,
het Eeuwige zo u wilt, een geheimenis
dat goedheid is, schoonheid en grond van ons bestaan.
dat ons stelt in het licht,
ons roept tot haar dienst,
en ons vrijheid geeft.
Vrede zij met u,
de wereld zij vrede.
 
 
Lied: NLB 283: 3
 
 
Gebed van Franciscus
 
Heer, maak ons tot instrument van uw vrede.
Laat ons liefde brengen waar haat is,
eenheid waar mensen verdeeld zijn,
Laat ons vergiffenis schenken aan hen
die niet weten wat ze doen.
Laat ons hoop geven aan wie wanhoopt,
geloof aan wie twijfelt.
Laat ons licht brengen waar het duister is
en vreugde waar mensen bedroefd zijn.
Leer ons om niet alleen zelf gelukkig te willen zijn
maar ook anderen gelukkig te maken.
Leer ons niet alleen zelf begrepen te willen worden
Maar ook anderen te begrijpen.
Laat ons niet alleen getroost willen worden
Maar ook anderen troosten.
Want wie de ander vergeeft, zal vergeven worden,
wie de ander troost, zal getroost worden,
ja, wie zo sterft, zal voor eeuwig leven.
 
 
Lied: NLB 828 (‘Stem als een zee van mensen’)
 
 
Drie lezingen uit het Thomasevangelie
 
In de opleiding die ik momenteel volg komt veel zelfreflectie voor. Daarbij komen allerlei vragen aan de orde. De vraag die vandaag het thema is, is er een van. Ik dacht misschien is het ook wel interessant om daar eens zelf over na te denken. Nu is het moeilijk om dat voor elkaar te doen, dus ik geef maar gewoon een voorzet vandaag. ‘Hoe houd je het vol? Hoe vind jij je balans? Dat wonderlijke evenwicht waardoor je niet steeds van het koord afkukelt.
 
Ik lees u woorden die mij inspireren. Ze komen niet uit de Bijbel, maar uit een oud vroeg christelijk geschrift, het Thomasevangelie. Dat woorden zou bevatten van Jezus, die deels wel, deels niet in het Nieuwe Testament te vinden zijn.
 
Logion 2
Jezus zei: “Laat hij die zoekt voortgaan met zoeken, totdat hij vindt, en wanneer hij vindt zal hij onthutst zijn, en onthutst zijnde zal hij zich verwonderen en hij zal koning zijn over het al. En als koning zal hij zijn rust hervinden.”
 
Logion 3
Jezus zei: “Als jullie voorgangers zeggen: Zie, het koninkrijk is in de hemel, dan zullen de vogels je voorgaan. Wanneer zij zeggen: Het is in de zee, dan zullen de vissen je voorgaan. Maar ik zeg jullie: Het koninkrijk is in je hart en in je oog. Als je jezelf kent, dan zul je ook gekend worden, en je zult beseffen dat je afstamt van de levende vader. Maar ken je jezelf niet, dan verkeer je in armoede. Dan ben je zelf armoede.”
 
Logion 50
Jezus zei:”Als ze je vragen: Waar kom je vandaan?, zeg dan: Wij zijn gekomen uit het licht, van waar het licht uit zichzelf ontstond. Het is opgestaan en openbaarde zich in hun beeld. Als ze zeggen: Wie ben je?, zeg dan: Wij zijn zijn kinderen en de uitverkorenen van de levende vader. Als ze vragen: Wat is het teken van de vader die in jou is?, zeg dan: Het is beweging en rust.”
 
 
Lied: NLB 324 (‘Wat vrolijk over U geschreven staat’)
 
 
Overdenking
 
Lieve mensen, soms kom ik in de kerk mensen tegen die vragen: ‘Hoe houd je het vol?’ Heel lief en attent. Ik waardeer het zeer dat mensen zo met mij zijn begaan. Het begint meestal met ‘hoe gaat het met je’ en het loopt dan uit op die vraag.
 
••
 
‘Hoe houd je het vol?’ Tja, dat is een goede vraag. Excusé le mot, maar ik voel me soms een soort drie-eenheid. Een eenheid die is verdeeld over drie verschillende manifestaties. In mijn geval niet vader, zoon en heilige geest, maar de drie taken die ik vervul: de zorg voor twee vrijzinnige gemeenten, de Houtrustkerk en de Adventskerk, en het vertaalwerk dat ik doe voor uitgeverij Ten Have. Het zijn drie jobs die ik in respectievelijk 6 uur, 20 uur en 14 uur per week wordt geacht te volbrengen. Dat lukt natuurlijk niet altijd. Vooral gemeentewerk is moeilijk te plannen. Maar toch moet ik zeggen dat het me over het algemeen wel lukt om dit te managen. Misschien niet binnen de tijd die ervoor staat, maar wel ad hoc, tussen de bedrijven van die drie taken door.
 
••
 
De metafoor van de drie-eenheid helpt me om de eenheid te bewaren in mijn verschillende bezigheden. Momenteel loop ik meer dan eens vast omdat er naast die drie werkzaamheden nog een opleiding is bij gekomen. Een verplichte KPV-training die over het hele jaar verdeeld vier maanden in beslag neemt. Dat betekent dat ik dat wat ik normaal in twaalf maanden per jaar doe nu in acht maanden moet doen. Daardoor heb ik gewoon minder tijd om mensen te bezoeken en rustig na te denken over dingen. Bij deze mijn excuses.
 
••
 
Tja, hoe houd je het vol? Vaak zeg ik – als het wat moeilijker gaat – tegen mezelf dat de kerk niet mijn project is, maar dat van God. De kerk, zo leren de Schriften ons, is het lichaam van Christus. We zullen het van zijn geest moeten hebben en daar open voor moeten staan. Dat probeer ik dan ook. Elke avond sluit ik de dag af met het overdenken van wat er die dag is gebeurd en het luisteren naar een getijdegebed dat dagelijks wordt uitgezonden vanuit een klooster in Engeland. De divine office. Ik ben niet zo’n bidder. Ooit liep ik op bidden vast als predikant. Ik vind dat moeilijk. Maar ik luister wel graag naar gebeden in een rituele context, zoals we dat ook hier in de kerk doen. Het geeft me rust om in de avond, liggend op mijn bed, de psalmen te horen die in het klooster worden gelezen en gezongen.
 
••
 
Hoe houd je het vol? Ook door anderen natuurlijk. Gelukkig zijn we kerk met elkaar. Er zijn er velen die me tot steun zijn en voor wie, zo hoop ik, ook ik tot steun kan zijn. Want het schip van de kerk sturen door woelige baren, de baren van de leegloop en de secularisatie, maar ook van de onenigheid die er soms kan zijn, ook in een kerk, dat doe je niet alleen. Ik ben de mensen met wie ik dit mag doen heel dankbaar. Ik voel me thuis en geborgen. In ons, in elkaar.
 
••
 
Hoe houd je het vol? We kunnen die vraag natuurlijk ook aan onszelf stellen. Wij allen zoals we hier zijn. Ieder van ons worstelt er misschien mee op zijn of haar manier. De een heeft moeite met een druk programma. Zelfs als je met pensioen bent, kun je het razend druk hebben, zo heb ik in mijn pastorale werk ontdekt. Meer dan eens zeggen mensen die gepensioneerd zijn tegen me: ‘Ik heb het nu drukker dan ooit.’ Anderen denken bij de vraag ‘Hoe houd je het vol’ misschien aan de eenzaamheid of de drukkende stilte die ze om zich heen voelen. Als je niet langer mobiel bent is het niet gemakkelijk om nog van het leven te genieten. Of om uit je bed te komen. Ik kijk vaak met bewondering hoe sommige mensen uit onze kring, met name degenen die niet meer thuis kunnen wonen, zich ondanks die beperkingen staande weten te houden. Meestal door gewoon door te gaan. Door het leven te laten komen zoals het komt. Ik leer daar veel van, van die vertrouwensvolle gelatenheid van mensen.
 
••
 
Hoe houd je het vol? Laat ik die vraag nog eens persoonlijk proberen te beantwoorden. Want het is moeilijk om er in het algemeen op in te gaan. Elk mens is anders. Elk mens vindt balans op zijn eigen manier. Misschien kunnen we daar straks tijdens het ‘sacrament van de koffie’ eens met elkaar over doorpraten. Over die vraag: Hoe vind jij balans? Hoe houd jij het vol?
 
••
 
Voor nu maar weer even mijn eigen ervaring bij deze vraag. Ik ben gezegend met een impulsieve geest. Ik kan goed improviseren. Dat helpt. Al kan dat ook een straf zijn, want elke eigenschap heeft een schaduwzijde. Maar over het algemeen kan ik hierdoor gemakkelijk schakelen. Bij deze karaktertrek hoort wat mij betreft ook het jezelf kunnen vergeven. Dat vind ik persoonlijk heel belangrijk. Ook dat is een manier waarop ik mezelf door het leven sla. Ik begin daardoor gemakkelijk opnieuw. Elke dag weer. Ik heb steeds weer de hoop dat het de volgende keer beter zal gaan. Nu zult u zeggen: ja, dat is makkelijk als je zo bent gemaakt. Maar ik denk dat dat niet alleen karakter is. Het is, vermoed ik, ook iets wat ik heb geleerd uit het evangelie. Mijn geloof is, hoezeer ethiek daarvan de kern is, toch vooral geworteld in de genade. Genadig mens-zijn is een zegen. Voor anderen, maar ook voor jezelf. Wie niet vergeeft, vergiftigt zichzelf met negatieve energie.
 
••
 
Tegenwoordig drukken we vergeving en genade ook wel uit in frasen als: ‘Je moet leren loslaten’. Of: ‘Wees een beetje lief voor jezelf’. Ja, zo zou je het ook kunnen zeggen. Leven vanuit het besef dat je een schittering bent van God, dat is een andere manier om daar uitdrukking aan te geven. We zijn vonkjes van het eeuwig licht. Dat geeft troost en helpt om onszelf te aanvaarden zoals we zijn. We zijn tegenwoordig nogal perfectionistisch. Dat trekje wordt sterk aangeblazen door de westerse cultuur die nogal rationeel is ingesteld en sterk op efficiëntie is gericht. God zij dank heb ik daar sinds mijn midlifecrisis niet zo’n last meer van. Daarvoor wel. Toen was ik een echte calvinist met al het perfectionisme dat daarbij hoort. Al is dat niet helemaal waar misschien, want ik hoor een collega uit Schipluiden – waar ik predikant was in de jaren negentig – nog zeggen: ‘Je zegt dat je perfectionist bent, maar dat ben je helemaal niet.’ Hij had misschien wel gelijk. In de kern was ik niet zo. Dat ik ten diepste niet zo perfectionistisch was, kwam er misschien ook wel uit in mijn midlifecrisis. Een paar jaar later. Een diep dal met ook hoge pieken dat ik doorliep rond de eeuwwisseling. Daar, ja, vooral daar, leerde ik van mijn fouten. ‘Met vallen en opstaan’. Ik ben die uitdrukking in de loop van mijn wankelend bestaan gaan zien als het hart van ons geloof. Kruis en opstanding zijn voor mij mythen geworden met een diepe betekenis. Een daarvan is dat je steeds opnieuw mag beginnen. Of zoals Mandela het zo mooi zei: ‘The greatest gift in living lies not in never falling, but in rising every time we fall.’ De grootste gave van het leven is niet dat we nooit vallen, maar telkens weer kunnen opstaan en opnieuw mogen beginnen.
 
••
 
Dat is ook het diepste geheim van Pasen. Pasen is niet zozeer een mooi historisch verhaal over wat er met Jezus is gebeurd in de hof van Arimathea. Nee, de mystieke traditie van het christendom leert ons dat deze vertellingen vooral betrekking hebben op onszelf. Meister Eckhart, de beroemde Duitse dominicaan wiens mystieke denken nog steeds grote bewondering afdwingt, ook buiten de kerk, leerde dat het gaat om de geboorte van God in de ziel. En niet in Bethlehem. Een latere volgeling, Angelus Silesius, verwoorde dat prachtig in de spreuk: ‘Wär Christus tausendmal in Bethlehem geboren, und nicht in dir, du bleibst doch ewiglich verloren’. In ons moet Christus geboren worden, maar in ons staat Christus ook op.
 
••
 
Er bestaat overigens een groot misverstand over wat Christus precies betekent. Al eeuwenlang denkt men dat Christus de naam is van een mens. De naam van Jezus. Maar dat is niet zo. Christus is niet de naam van Jezus, maar van de geest die in Jezus was. De heilige geest. In geen enkel mens was die geest zo sterk aanwezig als in hem. Ook andere mensen worden in de Bijbel Christus genoemd. De Perzische koning Cyrus bijvoorbeeld, omdat hij als instrument van God het volk Israel uit ballingschap liet terugkeren naar het beloofde land. Elke dienaar, elk instrument van God wordt in het oude testament zo genoemd.
 
••
 
De naam christus betekent gezalfde. Het verwijst naar een ritueel waarmee profeten de geest van God doorgaven aan koningen zoals David. Christus is dus een door God aangeraakte. Zoals Boeddha verlichte of ontwaakte betekent. Christus is dus geen naam, maar een titel. Christus – letterlijk: gezalfd zijn – is een kwaliteit waarmee God mensen zegent. Het verwijst niet naar een mens, maar naar het gezegend worden met liefde en geduld. Met geestkracht van God.
 
••
 
Christus staat dus voor het aangeraakt worden door God. Door de geest die in feite al in ons woont, omdat alle mensen geschapen zijn naar Gods beeld. Die heilige geest is echter vaak bedolven onder allerlei afleiding. De geest van God in ons ligt begraven onder allerlei muizenissen. We hebben Gods beeld in ons beduimeld met wanhoop en cynisme, met hebzucht en verlangen naar macht, met twijfel aan onszelf en anderen, met agressie ook, het korte lontje dat we vaak zijn, ons ongeduld. Er is van alles wat de reflectie van God in onze ziel heeft toegedekt. Daarom is Pasen zo’n groot en belangrijk feest. Want met Pasen vieren we dat God in ons zal opstaan. Nee, niet in de hof van Arimathea staat hij op, maar in onze ziel. Als het Christusbewustzijn, het zich zuiverend beeld van de hemel dat slaapt in ons hart en wakker wordt. Ontwaakt, gij die slaapt en sta op uit de doden. Dat onwaken, dat opstaan, geschiedt als we ons richten op Hem, op zijn koninkrijk van vrede.
 
••
 
Hoe houd je het vol? Ja, vooral zo denk ik. Door me steeds weer te richten op dat beeld van God in onszelf, dat koninkrijk van vrede dat zich ook wil verbreiden in de wereld. Het koninkrijk van God is geen wereldlijk rijk, met grenzen die geschonden kunnen worden door vreemde invasiemachten. Het koninkrijk is een geestelijke werkelijkheid die ons telkens weer roept om het goede te doen, om vol te houden, om geduld te hebben met onszelf en met andere mensen, met God en met de wereld. Ja, als ik het soms even niet meer zie zitten en moe wordt van alles, of van mezelf, dan richt ik me steeds weer op die werkelijkheid. Een werkelijkheid die in ons leeft, ja, in ieder van ons is die stille kracht aanwezig, en op verborgen wijze is ze ook aanwezig in de wereld. Niemand heeft dat zo mooi verwoord als de apostel Thomas. Daarom heb ik vandaag met u gelezen uit het Thomasevangelie. Daar zegt Jezus:
 
••
 
“Als ze tegen jullie zeggen: Zie, het koninkrijk is in de hemel, dan zullen de vogels je voorgaan. Als ze zeggen: Het koninkrijk is in de zee, dan zullen vissen je voorgaan. Maar ik zeg jullie: het koninkrijk is in je hart en in je oog. Het is in je en om je heen. Het is de reflectie van God in je innerlijk en daarbuiten in de wereld. Als je jezelf kent, zul je gekend worden, en je zult beseffen dat je afstamt van de levende God.”
 
Daarom: “Laat hij die zoekt voortgaan met zoeken, totdat hij vindt, en wanneer hij vindt zal hij onthutst zijn, en onthutst zijnde zal hij zich verwonderen en hij zal koning zijn over het al. En als koning zal hij zijn rust hervinden.”
 
Amen.
 
 
Muzikaal intermezzo
 
 
Voorbeden – Stilte – Onze Vader
 
Goede God en groot geheim,
mysterie van leven, licht en liefde,
 
wij willen U danken voor het bestaan dat we met elkaar mogen delen. Als mensen, samen levend in deze wereld. Maar ook als leden van de gemeente, dat door de apostel wel is vergeleken met een lichaam. Het lichaam van Christus. Laat ons als kerk dat geheim mogen naderen, en instrument worden van uw heilige geest.We leven tussen Pasen en Pinksteren, tussen met vallen en opstaan leren en steeds opnieuw der kracht krijgen van uw geest. Zegen ons zo, zoals wij hier bij elkaar zijn. Zegen ook uw wereld, die in nood is. Waar van alles gebeurt dat ons zorgen baart, en soms wanhopig maakt. Wees met de vluchtelingen, uit Oekraïne maar ook andere landen die onveilig zijn, waar het geen goed toeven is. Laat ons dankbaar blijven voor alle goede gaven die wij mogen hebben en delen met elkaar. Laat ons elkaar ook niet vergeten, niet in de kerk en niet in de stad, niet in de straat waarin we wonen, en niet op het werk dat we misschien doen. Geef dat we attent zijn, elkaar zien en luisteren naar de ander. Maak ons mensen, Heer.
 
In de stilte van ons hart zoeken wij uw kracht ...
 
Bron van Zijn,
die ik ontmoet in wat mij ontroert
Ik geef u een naam opdat ik u
een plaats kan geven in mijn leven
Bundel uw licht in mij, maak het nuttig.
Vestig uw rijk van eenheid, uw enig verlangen,
en handel samen met het onze.
 
Voed ons dagelijks met brood en inzicht,
maak de koorden van fouten los die ons
vastbinden aan het verleden,
opdat wij ook anderen hun misstappen kunnen vergeven.
Laat oppervlakkige dingen ons niet misleiden.
 
Want uit u wordt geboren:
de alwerkzame wil,
de levende kracht om te handelen,
en het lied dat alles verfraait
en zich van eeuw tot eeuw vernieuwt.
 
 
Mededelingen en collecte
 
 
Slotlied: NLB 657: 1 en 4 (‘Zolang wij ademhalen’)
 
 
Uitzending en zegen
 
 
Antwoordlied: NLB 431c (‘Amen’)

Deel dit