Vrijzinnig geloven

 

VVP

Overdenking 24 december 2021

Overdenking 24 december 2021

Marjan Driessen is op vrijdag 24 december voorgegaan in de Houtrustkerk. Omdat niet iedereen naar de kerkdiensten kan komen heeft zij de overdenking opgestuurd. Deze kunt u lezen terwijl u de dienst terugkijkt via kerkomroep.
 
Bemoediging en groet Kerst 2021
Vanuit allerlei situaties luisteren we vanavond thuis, of elders naar deze kerstnachtdienst, op een of andere manier toch verbonden om de geboorte van het Christuskind te vieren.
 
We doen dat in de naam van God die er was in het begin
 
Die licht en leven geschapen heeft
 
En die ons door alle tijden heen trouw blijft
Moge zijn vrede met ons zijn , geboren worden in onze daden en doorleven in de hoop die in ons is.
 
Amen
 
Inleiding Bloeien in het donker
In de adventstijd trekken de vrijwilligers van de Rooms Katholieke kerk in Leiden, recht tegenover ons huis, de verlichte Davidsster omhoog en ieder jaar zien we daar naar uit. De ster bereidt ons voor op de geboorte van een kind uit het huis van David, dat met zijn geboorte en heel zijn leven ons vertelt dat God ons trouw blijft en er midden in de winternacht toch iets opnieuw kan gaan bloeien.
Kan dat nu ook? Kan in deze winternacht opnieuw de hemel open gaan? Want weer is het een bijzondere Kerstnacht. We dachten samen te kunnen komen , samen te kunnen zingen , maar we zijn weer in lock down door het corona virus met een naam uit het Griekse alfabet, omikron. We kunnen niet bij elkaar komen zoals we misschien traditiegetrouw altijd deden. Maar misschien kan er wel iets nieuws gaan bloeien nu we nood gedwongen meer thuis zijn? Nood gedwongen maar een paar mensen op bezoek mogen hebben. Misschien valt het licht waar Het kerstverhaal over vertelt nu op iets heel anders dan we gedacht hebben?
 
Het koor zingt nu: Midden in de winternacht. In de bewerking van Ber Joosen.
 
 
Overdenking Kerstnachtdienst 2021
Het licht in het donker van de kerstnacht valt in het kerstevangelie volgens Lukas in eerste instantie niet op het kind in de voederbak, maar op de herders in het veld. Zij worden omgeven door de stralende luister van de Heer, zoals het in de Nieuwe Bijbelvertaling 21 staat. Want bij de engel die de boodschap over de geboorte van hun redder, de messias vertelt, voegt zich dan plotseling een hemels engelenkoor.
 
Het verhaal van Lukas past goed in onze winterperiode . Mensen raken door de donkere, koude dagen ontmoedigd en verlangen naar het licht, de lente, de zomer en de zon. Het lijkt een romantisch kerstverhaal. Maar het is ook een verhaal met een dubbele betekenis. Het is ook een politiek verhaal, dat het kind en zijn ouders in eerste instantie schetst als gehoorzame onderdanen van een almachtige keizer Augustus. De evangelist Lukas gebruikt daarvoor woorden als keizer, bewind voeren, decreet, inschrijven, volkstelling en leger, al is dat dan van engelen. Helemaal het jargon van de machthebbers. Maar het verhaal bevat een dubbele bodem. Lukas doet dat door juist Jezus’ geboorte met veel licht en luister te omgeven, net als bij de geboorte van bijzondere mensen in het Romeinse rijk gedaan wordt. Als je een mens van betekenis was of was geworden, moet je ook wel een bijzondere geboorte gehad hebben. Zo doet Lukas dat ook als hij de goede boodschap over Jezus’ geboorte opschrijft om mensen toen en nu er van te overtuigen wat zijn betekenis is voor ons leven. Niet keizer Augustus is de hoofdpersoon, maar een pas geboren kind in een voederbak.
 
Het is opvallend dat het goddelijk licht nu juist op de herders valt. Mannen die voor de kudde zorgen die hen is toevertrouwd. Dat zijn geen mensen met een hoge status, maar toch gingen machthebbers er vaak prat op herder van hun volk te zijn. David was zo’n herder en ook de profeten spreken over de koning als herder van het volk. De psalmen zingen zelfs van God als herder. Even terzijde: gelukkig kun je tegenwoordig ook van vrouwen zeggen dat ze herder zijn. Herderin roept een heel ander beeld op! Ook hier bouwt Lukas een dubbele laag in zijn verhaal: het goddelijk licht omstraalt hier juist échte herders, niet de heersers die zich alleen maar graag zo laten noemen.
 
Alles lijkt dan goed en mooi : de engelen die de herders met licht omstraalden en die hen een boodschap brachten dat er vrede op aarde zou komen . Die herders verlangen naar bevrijding van de Romeinse onderdrukking. Ze willen het kind vinden. Het teken dat in de stad van David een redder, de Messias geboren is. Maar het licht is weg. Ze moeten In het donker op pad. Zonder ster die hun de weg wijst- die komt alleen in het evangelie van Mattheus voor waarin de ster de koningen de weg wijst. Het zal dus voor de herders even zoeken geweest zijn; in het donker de weg naar de stad vinden en in Bethlehem zal het door de volkstelling een drukte van belang zijn geweest. Het verhaal zegt eenvoudig dat ze het kind vonden, maar zo makkelijk zal dat niet geweest zijn .
 
Maar het lukt, ze vinden Jozef en Maria en het kind in de voederbak. Over Jozef wordt verder niets gezegd, maar wel over Maria. Haar is door een engel verteld dat haar iets bijzonders te wachten stond. Tot nu toe blijkt daar weinig van. Samen met Jozef, die uit het huis van David blijkt te komen, reist ze hoog zwanger naar Bethlehem. Ze zal wel op een ezel gezeten hebben, mar Lukas zegt daar niets over. Waar hun kind geboren wordt voldoet niet bepaald aan de verwachtingen waarover Maria van de engel gehoord heeft. De komst van de herders zal ook nog niet zo indrukwekkend geweest zijn, pas als ze vertellen wat ze hebben meegemaakt en te horen hebben gekregen, gaat er iets bloeien in de nacht. Voor de omstanders is het eigenlijk alleen maar raar, ze verbazen zich er over zegt Lukas. Maar op Maria hebben hun woorden een andere uitwerking. Ze ‘bewaart ze in haar hart’, maar nog meer: ze zetten haar aan het denken. Het is kennelijk niet zo dat alles haar nu opeens glashelder is, want zij blijft er over nadenken. Ook Maria moet met wat er gebeurt iets gaan doen, in dit geval in haar geest.
 
Net als die herders zitten wij soms ook in het duister, en zouden we graag lichtpuntjes in donkere tijden in ons leven zien, verlangen we naar een teken van licht, naar iets dat bloeit in de nacht. Wij zoeken ook in het duister naar een teken van hoop. Van het nieuws en de media moeten we het niet hebben. We worden overspoeld door negatieve berichten: Dreiging van de omikron besmetting, overbelaste zorg, veel jongeren die depressief geworden zijn, teveel vluchtelingen in een opvangcentrum, dreiging in de Oekraine. De gewone dingen-dingen die gewoon goed gaan krijgen weinig aandacht en een teken van hoop is soms moeilijk te vinden. Soms licht er iets op. Vaak minder overtuigend en overweldigend dan de herders ervaren hebben, volgens Lukas dan. En net als bij de herders verdwijnt het dan soms weer, zitten we weer in het donker.
 
“Donker zijn soms mensen dagen als de onmacht hoop weerspreekt. Nergens sporen van een teken dat de ban van wanhoop breekt” hoorden we in het gedicht.
 
Maar de herders bleven, letterlijk, niet bij de pakken neerzitten, ook al zaten ze weer in het donker. Ze gingen op weg, werden actief. Dat was eigenlijk op zich al wonderlijk, want wat hen nu helemaal in het vooruitzicht gesteld? Een kind in een voederbak, waarvan je maar moet geloven dat het een redder, een Messias is. En toen dat, zo op het eerste gezicht, ook niet meer bleek te zijn, waren ze toch niet teleurgesteld of ontmoedigd. En door hun geloof zetten ze ook bij Maria iets in beweging, iets wat haar zou bij blijven. Het zal haar hoop hebben gegeven dat de boodschap van de engel toch betekenis zou krijgen.
 
Kan dit verhaal ook nog bij ons iets in beweging zetten, ons stof tot nadenken geven? Kunnen wij ons zelf bij nog onze lurven pakken, om een ouderwetse woord te gebruiken, om op zoek te gaan naar dat wat weer perspectief en hoop biedt? Ik wil u hier in ieder geval twee actuele verhalen vertellen die de afgelopen tijd mij weer hoop gaven, die mij, net als Maria, stof tot nadenken gaven.
 
Afgelopen maand las ik met een groep het boekje “Een jihad van liefde” van Mohamed el Bachiri. Als wij het woord jihad horen denken we misschien meteen aan terroristen maar als eerste betekenis is jihad een inspanning die iedere Moslim moet aangaan tegen zijn eigen hartstochten. Het boekje gaat over de schrijver, een metro bestuurder in Brussel die zijn vrouw Loubna, moeder van zijn 3 jonge kinderen verliest in de aanslag op het metrostation in Brussel in maart 2016. Zij is de enige Moslima die daarbij omgekomen is. Hij beschrijft hoe hij in deze donkere , verdrietige tijd geworsteld heeft om er voor zijn kinderen te zijn, om niet ontmoedigd te raken door de bureaucratie waar hij mee te maken krijgt als hij om hulp vraagt en hoe zijn geloof daarbij ook van betekenis is geweest om niet in negativiteit te vervallen en wraakgevoelens te gaan koesteren. Om steeds een teken te zoeken om gaande te blijven. Hij wist in die donkere tijd gevoelens van woede, van wanhoop en verdriet te focussen op liefde. Liefde die hij en Loubna gekend hadden en de liefde waarmee zij in de wereld stond. Ik lees u een stukje voor:’ Liefde, dat wat me drijft, me laat leven en overleven. Liefde, de sokkel waarop ieder geloof moet rusten. Liefde kent alleen genade en vergeving. Liefde oordeelt niet, liefde is onschuldig Liefde is niets dan delen en aanvaarden. Horen we daar ook niet iets in uit de Korinthe brief van Paulus over zijn gedicht over de liefde? Door zijn jihad van liefde weet de schrijver allerlei mensen te raken. Je herkent er ook in waar Jezus over preekte: naasteliefde, barmhartigheid , vrede en , gerechtigheid
 
Een andere belevenis was nog veel persoonlijker en misschien daardoor ook heel indrukwekkend. Ik maakte toevallig kennis met een echtpaar dat zich inzet voor mensen die in een op het oog uizichtloze situatie in Roemenie zitten. Dat begon heel simpel. De vrouw die daar nu bij betrokken is ontmoette bij de supermarkt Hoogvliet een vrouw uit Roemenie die daar de daklozenkrant verkocht, raakte met haar aan de praat en begon zich haar lot aan te trekken. Ze ging met haar man bij de naar Roemenie teruggekeerde vrouw op bezoek en werd zo geraakt door die toestand van schuren en stallen waar mensen in woonden , met lekkende daken en geen geld voor eten en verwarming, dat ze daar een project hebben opgezet om dat te verbeteren. U heeft het misschien gezien bij Max maakt mogelijk.
Het zijn allebei verhalen over mensen in moeilijke of misschien wel hopeloze situaties, waar de één door zijn geloof weet uit te komen, en waarbij in de tweede situatie anderen in actie komen om iets van verlichting te bieden.
 
Misschien, of eigenlijk hopelijk, zit u niet in zo’n situatie. Maar toch zullen velen ook nu het gevoel hebben in een tijd te leven waarin we heimwee hebben naar het licht en waarin we speuren naar het kleinste teken van een droom , een vergezicht’, om de woorden van het gedicht te citeren. Wij hebben vaak niet zo’n ervaring als de herders waardoor ze in het donker op pad gaan naar een kind in een voederbak , gewoon een baby, geen spectaculair teken. Het licht valt er pas op als de herders vertellen wat ze gehoord hebben. Het perspectief is veranderd. We horen dat Maria de woorden die de herders vertelden bewaarde in haar hart en dat dan pas de herders , nu niet de engelen, God lovend en prijzend terug keren naar hun kudde.
 
Soms kan een teken van licht je zelf in beweging zetten, je zelf perspectief geven. Soms ook kun je daardoor een teken van licht worden voor een ander, die ander weer hoop geven. Vanzelf gaat dat niet, maar Is voor ons het kind in de kribbe niet het wenkend perspectief om in donkere tijden toch op pad te gaan?
 
” Uit uw hemel zonder grenzen komt gij tastend aan het licht met een naam en een gezicht, even weerloos als wij mensen” dicht Huub Oosterhuis. “Alles van waarde is weerloos”, schreef ooit een andere dichter. Is dat niet des te meer reden om voor dat van waarde is in beweging te komen, op weg te gaan, een teken van hoop te zijn?
 
Amen
 
 
Slotgebed kerstmis 2021
 
We zien verlangend uit naar onverwachte plekken en situaties van hoop
Zoals een roos ontloken in de nacht of een twijg aan het dode hout
 
Open ons daarvoor God zodat wij kunnen zien wat werkelijk van waarde is en we kracht ontvangen om samen op de wegen die Jezus ons liet zien te handelen, te helpen en te delen.
 
Vanavond staan we stil bij allen die ontmoedigd zijn . Die hun oude getrouwe bakens in hun leven zien veranderen en zien verdwijnen.
 
Die steeds opnieuw weer afscheid moeten nemen van mensen die hen zo dierbaar en vertrouwd waren
 
Die zich op allerlei manieren altijd hebben ingezet voor hun geloofsgemeenschap , die ze nu steeds kleiner zien worden.
 
God laat uw licht zichtbaar worden voor hen. Wijs hen die in het donker zijn, de weg naar een teken van licht in deze tijd, Inspireer hen, zoals de herders, om er naar op zoek te gaan en het te kunnen vinden.
 
Vanavond spreken we ook onze dankbaarheid uit voor mensen die ons gaande houden. Die zich om ons bekommeren. Die zich inzetten voor mensen die aan de rand van de samenleving leven hier in Nederland en elders. Aan mensen die ons weten te inspireren door daden en woorden die verwijzen naar een wereld waarin vrede en gerechtigheid voor alle mensen werkelijkheid kan worden .
 
Laten we stil zijn
 
Onze vader die in de hemelen zijt. Uw naam worde geheiligd, Uw Koninkrijk kome, Uw wil geschiede gelijk in de hemel als op aarde. Geef ons heden ons dagelijks brood en vergeef ons onze schulden zoals wij vergeven onze schuldenaren. Leid ons niet in verzoeking maar verlos ons van de boze . Want van u is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid tot in eeuwigheid
 
Amen
 

Deel dit