Vrijzinnig geloven

 

VVP

Even een groet - 21

Even een groet - 21

Nog eenmaal: de waarheid - Grasduinend in mijn boekenkast liep ik aan tegen een interessante visie op waarheid. Ze bleek te vondeling gelegd in Jezus: nalatenschap van het christendom van HM Kuitert. Op pagina 71 lees ik: “ ...
 
... Barth was Bultmanns makker-van-het-begin. Beiden wilden afstand nemen van alles wat gelovigen tot bezitters van de waarheid maakte. Waarheid die bezit wordt, is geen waarheid...” Bij die laatste zin bleven mijn gedachten hangen. Misschien is dat wel het wezen van de waarheid, schoot het door me heen: dat ze niet te kennen is, niet te vatten. (Mooi trouwens dat waarheid een vrouwelijk woord is.) Zelfs een uitspraak als ‘de waarheid bestaat niet’ klinkt pretentieus. Dat weten we niet. We kunnen slechts erkennen dat we 'haar', de waarheid, niet kennen. Bijkomend voordeel van die onkenbaarheid is dat het al onze uitspraken en aannames relativeert, en ons (als het goed is) opent voor wat anderen te zeggen hebben. Mensen zijn als planeten die cirkelen om een geheim. Ieder met zijn of haar eigen unieke perspectief. Wie weet wat je van een ander kunt leren. 

Ja, waarheid is een mysterie. Dat maakt haar ook zo aantrekkelijk. Niet vreemd dat mystieke moslims uit de middeleeuwen God en de waarheid gelijkstelden. Ze schreven ‘waarheid’ met een hoofdletter en bedoelden daarmee God. Beide staan voor het Al, beide zijn onkenbaar. Het geheel van de dingen is overigens altijd een mysterie. Zie het prachtige voorbeeld dat Edy Korthals Altes recentelijk noemde in een interview in Trouw: "Wie de vlinder uit elkaar trekt om te ontdekken wat de essentie van het diertje is, eindigt met een miserabel hoopje drab en draadjes." Het geheel, het al, is een horizon die altijd wijkt en verder reikt. 

Een befaamd woord van Augustinus luidt: “Als iemand iets van God begrepen denkt te hebben, dan is dat in ieder geval niet God.” Ik kwam het citaat tegen in een boek van Paul van Geest over deze invloedrijke (maar ook onbegrepen) kerkvader-filosoof. De veelzeggende titel van het boek is: Stellig maar onzeker. Het bepaalde me weer eens bij de sterke verwevenheid van filosofie en theologie. Beide cirkelen om hetzelfde geheim. Het mysterie van de waarheid. Als beide perspectieven zich ergens verenigd hebben dan wel in deze kerkvader. Om niet helemaal in het duister te hoeven tasten als het om waarheid gaat, een toegift van zijn hand. Meer theologie dan filosofie misschien, maar wel trefzeker. Ik doel op Augustinus’ overtuiging dat de waarheid mens werd en mens wordt: “Denk niet dat je God in woorden kunt vatten, maar weet wel dat God, als wij elkaar liefhebben, in ons oplicht: liefde is God.” 

Met een groet,
Karl van Klaveren 


P.S. Ook in de kerkdienst van zondag 21 maart in de Houtrustkerk nog een laatste reflectie op onze discussie over de waarheidsvraag. Uitgangspunt van deze dienst is een fragment uit Gerard Reve, Oud en eenzaam

Tot slot wil ik iedereen bedanken die aan de waarheidsdiscussie heeft bijgedragen. Fantastisch om zo samen op flexibele wijze, maar wel 'in community', iets te hebben kunnen ondernemen in deze vreemde, sociaal arme tijd.
 
 

Deel dit