Vrijzinnig geloven

 

VVP

Oecumenische dienst 17 januari

Oecumenische dienst 17 januari

Karl van Klaveren is op zondag 17 januari voorgegaan in de viering met gezamenlijke liturgie van Oecumenisch Beraad Duinoord. Hieronder staat de volledige tekst met overdenking om te lezen terwijl u de dienst beluistert via kerkomroep.
 

HOUTRUSTKERKGEMEENTE

 

Week van Gebed voor de Eenheid


Zondag 17 januari 2021

 

met als thema:     

 

Oecumenische dienst 17 januari Houtrustkerk Den Haag

 

Viering met gezamenlijke liturgie van


Oecumenisch Beraad Duinoord 

 

Voorganger: ds. Karl van Klaveren

Cantor-organist: Marieke Stoel

 
Orgelspel
 
Welkom
 
Aansteken van het licht
 
Klokluiden
 
Aanvangslied: NLB 216: 1 en 3
 
...
 
Openingsgebed
 
Laten wij bidden, verbonden met alle kerken van deze stad, alle mensen
op aarde die snakken naar vrede...
 
Geest van licht,
op deze ochtend komen wij tot U.
Verstil het rumoer
dat staat tussen U en ons,
zodat wij ervaren
de eenheid van alles wat leeft.
Breng ons dichter bij U,
dichter bij elkaar,
en verbind ons in liefde.
En geef ons aandacht
om te kunnen luisteren
of geïnspireerd weg te dromen.
 
Amen.
 
Lied: ‘O, Gij, boven ons uit’ (Taizé)
 
...
 
DOORGANG – I
 
Lezing: Johannes 15: 1-2 en 9-17
 
De Houtrustkerk, de Evangelische Broedergemeente, de Rooms-Katholieke kerk in de Elandstraat, de Quakers, de Gereformeerde Noorderkerk, en de Protestantse Maranathakerk...
 
Deze kerken vormen samen al jaren een oecumenisch verband dat tweemaal per jaar een gezamenlijke viering organiseert. Door de pandemie is dat dit jaar anders. We houden ieder in onze eigen kerk een dienst, maar hebben wel gemeend dat we op zijn minst een gezamenlijke liturgie zouden kunnen gebruiken. Van dat experiment bent u vandaag getuige. Het oecumenisch karakter van deze viering schuilt ook in een breder kader. De landelijke commissie die jaarlijks de Week van Gebed voor Eenheid voorbereid heeft het thema van deze week laten voorbereiden door een van de wereldkerken.
 
In dit geval zijn dat de Zusters van de oecumenische kloostergemeenschap in Grandchamp, Zwitserland, aan het meer van Neuchâtel. Dat verklaart de vele Taizéliederen die u in deze liturgie aantreft. Het thema dat de zusters hebben uitgekozen voor deze week van eenheid is: “Blijf in mijn liefde” voorzien van een hashtag om te laten zien dat het om een tekst gaat die ook van belang is voor deze tijd. Het bijbelgedeelte waaruit deze woorden afkomstig zijn is Johannes 15. Dat zullen we als eerste lezen. Het zijn woorden van Jezus tot zijn leerlingen:
 
Ik ben de ware wijnstok en mijn Vader is de wijn-bouwer. Iedere rank aan mij die geen vrucht draagt snijdt hij weg, en iedere rank die wel vrucht draagt snoeit hij bij, opdat hij meer vruchten draagt. (...) Ik heb jullie liefgehad, zoals de Vader mij heeft liefgehad. Blijf in mijn liefde: je blijft in mijn liefde als je je aan mijn geboden houdt, zoals ik me ook aan de geboden van mijn Vader gehouden heb en in zijn liefde blijf. Dit zeg ik tegen jullie om je mijn vreugde te geven, dan zal je vreugde volkomen zijn. Mijn gebod is dat jullie elkaar liefhebben zoals ik jullie heb liefgehad. Er is geen grotere liefde dan je leven te geven voor je vrienden. Jullie zijn mijn vrienden wanneer je doet wat ik zeg. Ik noem jullie geen slaven meer, want een slaaf weet niet wat zijn meester doet; vrienden noem ik jullie, omdat ik alles wat ik van de Vader heb gehoord, aan jullie bekendgemaakt heb. Jullie hebben niet mij uitgekozen, maar ik jullie, en ik heb jullie opgedragen om op weg te gaan en vrucht te dragen, blijvende vrucht. Wat je de Vader in mijn naam vraagt, zal hij je geven. Dit draag ik jullie op: heb elkaar lief.
 
Lied: NLB 969: 1 en 3
 
...
 
Schriftlezing: Psalm 85: 7-14
 
De tweede lezing is een keuze van ons Oecumenisch Beraad Duinoord, een smeekgebed van een joodse dichter, Psalm 85:
 
...
 
Lied: ‘Ubi caritas’ (Taizé)
 
...
 
DOORGANG – II
 
Korte overdenking: ‘Gave’
 
Lieve mensen,
 
oecumene – wat betekent dat eigenlijk?’ zo werd me onlangs gevraagd. Het is een vreemd woord. Een woord uit een andere taal. Met dat woord duiden we pogingen aan die in de loop der eeuwen werden en worden ondernomen om kerken bij elkaar te brengen. De hoofdgedachte van dat nobel streven is een gebod van Jezus uit Johannes 17, waarin hij bidt dat zijn leerlingen één mogen zijn en niet verdeeld raken.
 
Bij het woord ‘verdeeldheid’ gingen onze gedachten lang in de richting van kerken, die elkaar eeuwenlang hebben verketterd en soms zelfs vervolgd. Denk aan de tijd van de verzuiling waarin men in iedere geloofsgemeenschap op een soort eiland leefde en zelfs niet bij elkaar mocht winkelen. Of nog verder terug: de tijd van de godsdienstoorlogen, die in feite oorlogen waren tussen verschillende christelijke groepen. Nee, tegenwoordig leven wat dat betreft in een paradijselijke tijd. Op andersgelovigen wordt niet langer neergekeken, of het zouden mensen van een andere religie moeten zijn. Ja, dat laatste is nog wel een probleem. Daar valt nog wel de nodige winst te behalen als het om oecumene gaat. Misschien is de volgende stap in de oecumene wel de dialoog met andere religies.
 
Dat lijkt verkeerd woordgebruik. Oecumene gaat toch over andere kerken en niet over andere godsdiensten? In strikte zin heeft u daarin gelijk. Maar er moet wel bij worden aangetekend dat ‘oecumene’ letterlijk de wereld betekent. Oikoumenè is het Griekse woord voor ‘de bewoonde wereld’. Het heeft in letterlijke zin dus niet alleen betrekking op kerken, maar duidt ook andere pogingen aan om verdeeldheid te overwinnen.
 
Dat is eigenlijk wel mooi. Want bij verdeeldheid denken we vandaag de dag al lang niet meer alleen aan kerkelijke conflicten. Onze eerste gedachten bij het horen van dat woord gaan uit naar de samenleving, die in heel de westerse wereld hopeloos verdeeld lijkt geraakt. De bestorming van het Capitool staat ons allen nog op het netvlies gebrand. Het is een symbool geworden van heilloze tegenstellingen, waarin democratie kan verzanden. Hoewel, zoals we allemaal weten, dat niet alleen in Amerika gebeurt. Ook in ons land is sprake van gevaarlijke polarisatie. Van mensen die in bubbels verdwijnen. Alleen nog maar de waarheid horen of willen horen van hun eigen groep. Ja, het lijkt soms wel alsof de verzuiling in onze tijd herleeft.
 
Wat het evangelie zo revolutionair maakt voor onze tijd is dat het een medicijn biedt voor een klimaat van verdeeldheid. Het plaatst tegenover alle meningen over de mens een fundamentele visie op de wereld. Het leert dat alle mensen – jood en heiden, slaaf en vrije, man en vrouw, vonkjes zijn van de Ene God die liefde is.
 
‘Blijf in mijn liefde,’ zegt Jezus. Vergeet dat fundament niet, zegt de geliefde zoon van God. Vergeet niet dat het de zon van de liefde is die mensen draagt. Omdat de liefde God is. Vergeet niet dat alle mensen elkaars verwanten zijn. Klamp je niet vast aan ras of natie. Zie dat niet als het hart van je identiteit. Dat is glad ijs. De geschiedenis heeft het bewezen. Klamp je liever vast aan de liefde. De liefde die God is en die alle mensen op aarde kennen.
 
Dat is de grote gave die we hebben ontvangen in tenach en evangelie. Een ruimhartig perspectief. Alle mensen zijn in staat om compassie te hebben. Ja, we zijn in staat om ons te verplaatsen in anderen: in vreemdelingen en zelfs in mensen die we als onze vijand beschouwen – omdat we allemaal mensen zijn.
 
Dat is een cruciaal verhaal. Een baanbrekende boodschap ever green. Troost en dynamiet voor alle tijden en plaatsen.
 
Die goede boodschap mag niet vergeten worden. Of we nu geseculariseerd zijn of niet: die kern moet behouden blijven, willen we ook in de toekomst een echte samenleving kunnen vormen. En dat betreft niet alleen de wereld. Dat geldt ook voor de kerk. Want ook daar is het gemakkelijk om in een bubbel te belanden. Om anderen te negeren. Elkaar niet te zien. Niet te luisteren naar wat iemand te zeggen heeft en vooral bezig te zijn met wat je zelf belangrijk vindt. Ik zie het ook in onze kring gebeuren en bezondig me er ook zelf wel aan: dat je steeds weer met dezelfde mensen omgaat. Daarom vind ik het wel mooi en passend dat onze kosteres juist in deze sociaal arme tijd theedrinksessies heeft geïnitieerd, waarin maximaal drie mensen per middag elkaar in een ‘blind date’ ontmoeten. Zonder van te voren te weten wie ze in de kerk zullen treffen.
 
Laten we stil worden om dit alles een moment te laten bezinken...
 
Stilte
 
Lied: ‘Innerlijk licht’ (Taizé)
 
...
 
DOORGANG – III
 
Korte overdenking: ‘Opgave’
 
Breng ons weer tot leven,
dan zullen wij ons in u verheugen.
 
De Eeuwige spreekt woorden van vrede
tegen zijn volk, zijn getrouwen.
Laten zij niet weer vervallen in dwaasheid!
 
Voor wie hem eren is zijn hulp nabij:
zijn glorie komt wonen in ons land,
trouw en waarheid omhelzen elkaar,
recht en vrede begroeten elkaar met een kus.
 
Deze prachtige woorden werden lang geleden geschreven door een joodse dichter. Ze zijn vandaag gelezen in alle kerken van ons oecumenisch beraad. Poëzie in de vorm van een gebed. ‘Breng ons weer tot leven,’ zo begint het. Een noodkreet die ons zo in de mond zou kunnen worden gelegd. Want ook wij snakken er naar om weer gewoon te kunnen leven. Om de schaduw van dood die het virus is, in al zijn varianten, achter ons te kunnen laten.
 
Maar de dichter boort dieper dan dat. Hij ziet in die levenwekkende kracht van de Allerhoogste ook een opdracht. Hij ziet Gods liefde niet alleen als gave, maar ook als opgave. Een opdracht voor de mensen. ‘De Eeuwige spreekt woorden van vrede tegen zijn volk / laten zij niet weer vervallen in dwaasheid!’ Het is te hopen dat we straks – als alles voorbij is en we weer normaal kunnen leven – ook werkelijk veranderen. De wereld en ons land anders gaan inrichten. Ons leven bijstellen. Vanuit de gedachten dat immateriële zaken ertoe doen en dat het een-op-een-contact een wezenlijk deel is van het leven, ook in onze moderne tijd.
 
De dichter gaat verder: ‘Voor wie God (lees: de Liefde) eren, is zijn hulp nabij’. Toen ik het las, moest ik lachen. Ik zag het gezicht van mijn schoonmoeder voor me, die placht te zeggen: ‘God helps who helps himself – God helpt degenen die zichzelf helpen.’
 
Ja, als we God eren, dat wil zeggen leven vanuit liefde en recht, dan zal de zegen die dat met zich meebrengt ons vanzelf te hulp schieten. Als we in onze ontwrichte samenleving weer gaan luisteren naar mensen, als wantrouwen niet langer uitgangspunt is voor politiek en staat, als we in stad en land en kerk de mensen weer zien staan en respecteren, dan zal het goedkomen met ons. Dan zullen, in de sublieme taal van deze psalmdichter, trouw en waarheid elkaar omhelzen, dan zullen recht en vrede elkaar begroeten met een kus.
 
Ja, de nieuwe wereld begint met taal. Iets aardigs zeggen tegen elkaar. Niet kortaf zijn, niet meteen kritiek geven als de ander iets doet wat je niet zint. Maar beminnelijk zijn, attent. Oprecht geïnteresseerd in de ander. Dat is wat ons te doen staat als kerk. De kerk in de grote zin van het woord – de oecumene. Maar ook als Houtrustkerk. Doen we dat niet dan zal alles wat we ondernemen tevergeefs zijn. Dan kunnen we nog zulke mooie plannen maken. Maar dan is het vruchteloos. Dan is de boom dood.
 
‘Uit de aarde bloeit de waarheid op, het recht ziet uit de hemel toe.’ Zo eindigt de dichter. Zo eindigen ook wij vandaag. In de hoop op nieuw leven. In het nieuwe jaar.
 
Amen.
 
Muzikaal intermezzo
 
Gebeden – Stilte – Onze Vader
 
Geen idee wie u bent, God, keine Ahnung.
Daarom houden we ons maar vast
aan het simpele idee dat u liefde bent en recht,
dat u huist in ons geweten.
.
Aan de gedachte die de Bijbel ons leert,
dat u een verlosser bent,
bevrijding wilt voor mens en dier.
 
Breng ons tot leven, God,
heel uw kerk in al zijn gedaanten,
waar men mens probeert te zijn in uw naam,
maar ook al die andere mensen
die uw wereld vormen,
die de handen en voeten zijn van
die grote gave die u alle mensen hebt gegeven.
 
Een gave die ook opgave is.
 
Wees met de zieken en de eenzamen,
de hongerigen en de ontheemden,
de baanlozen en al die mensen die de weg kwijt zijn,
die geen toekomst zien.
 
Wees met uw kerk overal op aarde,
christenen die vervolgd worden,
maar ook met andersgelovigen en atheisten
die om hun overtuiging
worden gekleineerd, gevangengezet of gedood.
 
Wees met de Nederlandse overheden,
die een nieuw begin moeten maken,
orde op zaken moeten stellen
na de verschrikkelijke toestanden,
die aan het licht zijn gekomen
in de toeslagenaffaire.
 
Maak een einde aan de verdeeldheid in de wereld,
de polarisatie in ons land,
het onbegrip tussen de mensen.
Breng eenheid en begrip, Heer.
 
In de stilte van ons hart zoeken wij uw licht...
 
(...)
 
Verhoor ons bidden
in naam van hem die ons leerde bidden:
 
Onze Vader die in de hemel zijt,
uw naam worde geheiligd,
uw koninkrijk kome,
uw wil geschiede,
zoals in de hemel,
zo ook op de aarde.
 
Geef ons heden ons dagelijks brood.
En vergeef ons onze schulden,
gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren.
En leid ons niet in verzoeking,
maar verlos ons van het kwaad.
 
Want uw is het koninkrijk,
en de kracht
en de heerlijkheid
tot in eeuwigheid.
 
Amen. 
 
TERUG DE WERELD IN
 
Slotlied: NLB 978: 1, 3 en 4
 
...
 
Uitzending en Zegen
 
Jij, Levende,
Eerste en Laatste,
Moeder, Vader, God,
Onuitsprekelijke bron,
Jij, boven onze woorden uit:
 
Zegen jouw mensen die hier zijn en
al jouw mensen in deze wereld
doe lichten over ons jouw Aangezicht
en verbindt ons met jouw vrede.
 
Orgel:
  
 Gemeente zang
 
 

Deel dit