Vrijzinnig geloven

 

VVP

Overdenking 21 februari

Overdenking 21 februari

Karl van Klaveren is op zondag 21 februari voorgegaan in de Houtrustkerk. Omdat de kerkdiensten zonder bezoekers worden uitgevoerd heeft hij de overdenking opgestuurd. Deze kunt u lezen terwijl u de dienst beluistert via kerkomroep.
 

HOUTRUSTKERKGEMEENTE

Zondag 21 februari 2021

 

Foto liturgie Houtrustkerk Den Haag

 
 
 
‘Pilatus zei:
“Maar wat is waarheid?”’
 
 

Organist – Marieke Stoel

Ouderling van dienst: Jan van Nouhuys

Voorganger – ds. Karl van Klaveren

 
Orgelspel
 
Welkom
 
Klokluiden
 
Introïtus: ZZZ 703: 1, 2 en 3 (‘Veertig dagen’)
 
Veertig dagen nog tot Pasen,
tot de winter is gegaan
en het lengen van de dagen
kou en duister gaan verjagen
en het leven op zal staan.
 
Veertig weken duurt het groeien
van het ongeboren kind
in de warme schoot van moeder
tot het klaar is om te komen,
volheid is een nieuw begin.
 
Veertig jaren van een leven
zijn naar mensenmaat een tijd
om te leren en te delen
wat met moeite werd verkregen,
daardoor worden mensen vrij.
 
Refrein
Veertig dagen, weken, jaren
wachten, weten en ervaren
dat iets nieuws, verandering
met vreugd’ en moeite samenging.
 
 
Aansteken van de kaarsen
 
Bemoediging en groet
 
Woorden uitgesproken bij een processie,
een demonstatie van vrede,
deze week, in deze stad:

“Sommigen stonden één keer op,
en gingen weer zitten.
Sommigen liepen een mijl,
en liepen weg.
Sommigen stonden twee keer op,
en gingen weer zitten.
‘Het is te veel,’ riepen ze.
Sommigen liepen twee mijl,
en liepen toen weg.
‘Ik heb het gehad,’ riepen ze.
Sommigen stonden
en stonden en stonden.
Ze werden voor de gek gehouden,
Ze werden in de maling genomen.
Sommigen liepen en liepen en liepen –
ze bewandelden de aarde,
ze liepen over het water,
ze bewandelden de lucht.
‘Waarom sta je?’ werd hen gevraagd.
En: ‘Waarom loop je?’
‘Vanwege de kinderen,’ zeiden ze, en
‘Vanwege het hart,’ en
‘Vanwege het brood.’
‘Omdat de drijfveer is
de slag om het hart, en
de kinderen nu geboren,
en het gerezen brood.’”

Genade en vrede van de Eeuwige,
die liefde is en trouw,
die niet loslaat het werk
dat haar hand begon.

Amen.
 
Kyriegebed – EigenWijs 36: 1, 2, 5, 13 en 3

Wij zoeken hier uw aangezicht,
God houdt uw oog op ons gericht:
Kyrie eleison!

De vragen huizen in ons hart,
Gij die de duisternis ontwart:
Kyrie eleison!

Wanneer het donker ons verrast,
houd ons dan met uw goedheid vast:
Kyrie eleison!

Om alles wat u tegenspreekt,
Een wereld waar uw Naam ontbreekt:
Kyrie eleison!

Ontvlam in ons en vuur ons aan,
Getroost zullen wij verder gaan:
Kyrie eleison!
 
 
Inleiding op de lezingen
 
In de afgelopen maanden heb ik me met twee kerken, de Adventskerk en de Houtrustkerk, gewaagd aan een discussie over de waarheid. Naar aanleiding van de bestorming van het Capitool stuurde ik beide  community’s een groetje met het verzoek om te reageren op een vraag die Hans Goslinga opwierp in het dagblad Trouw. Was met Trump, aldus Goslinga, de waarheid in een crisis geraakt? Tekende de bestorming  en Trumps presidentschap het failliet van een postmoderne tijd, waarin alles, ja, ook de waarheid wordt gerelativeerd? Berucht werd in de eerste dagen van Trumps presidentschap een van zijn woordvoerders die  het begrip 'alternatieve feiten' in de mond nam. Het is tekenend geworden voor de vier jaar dat Trump regeerde. En na die droeve dag in Washington, waarin zijn aanhangers de zetel van de democratie belaagden  omdat volgens Trump de verkiezingen waren gestolen, vroeg ik jullie als leden en vrienden eens te reflecteren op de waarheidsvraag.
 
Ik gaf daarbij ook aan dat het probleem niet van vandaag of gisteren is. Reeds  filosofen van de argwaan zoals Marx, Kierkegaard en Nietzsche hamerden erop dat de waarheid niet bestaat, dat er alleen subjectieve waarheid is. Mijn vraag was en is of we ons met dat standpunt niet op  glad ijs begeven. IJs dat met Trumps alternatieve waarheden gevaarlijk begon te kraken.
 
Ik kreeg op mijn vraag maar liefst 25 antwoorden. Lange en korte. Het document met alle bijdragen heb ik u eerder  toegezonden. Ik zal in deze dienst wat kenmerkende citaten voorlezen uit dit geheel als tweede lezing. Maar ik wil beginnen met een beroemd woord uit de Bijbel over de waarheid. namelijk de vraag van Pilatus  aan Jezus: ‘Wat is waarheid?’ Die woorden staan in het evangelie naar Johannes, hoofdstuk 18. Ik lees het u het verhaal uit de Nieuwe Bijbelvertaling...
 
 
Lezing uit Johannes 18

“Jezus werd van Kajafas naar het pretorium gebracht. Het was nog vroeg in de morgen. Zelf gingen ze niet naar binnen, om zich niet te verontreinigen voor het pesachmaal. Daarom kwam Pilatus naar buiten en vroeg: ‘Waarvan beschuldigt u deze man?’ Ze antwoordden: ‘Als hij geen misdadiger was, zouden we hem niet aan u uitgeleverd hebben.’ Pilatus zei: ‘Neem hem dan mee, en veroordeel hem volgens uw  eigen  wet.’ Maar ze wierpen tegen: ‘Wij hebben het recht niet om iemand ter dood te brengen.’ Zo ging de uitspraak van Jezus in vervulling waarin hij aanduidde welke dood hij sterven zou. Nu ging Pilatus het pretorium  weer in. Hij liet Jezus bij zich komen en vroeg hem: ‘Bent u de koning van de Joden?’ Jezus antwoordde: ‘Vraagt u dit uit uzelf of hebben anderen dit over mij gezegd?’ ‘Ik ben toch geen Jood,’ antwoordde Pilatus. ‘Uw volk en uw hogepriesters hebben u aan mij uitgeleverd – wat hebt u gedaan?’ Jezus antwoordde: ‘Mijn koningschap hoort niet bij deze wereld. Als mijn koningschap bij deze wereld hoorde,  zouden mijn dienaren wel gevochten hebben om te voorkomen dat ik werd uitgeleverd. Maar mijn koninkrijk is niet van hier.’ Pilatus zei: ‘U bent dus koning?’ ‘U zegt dat ik koning ben,’ zei Jezus. ‘Ik ben geboren en naar de wereld gekomen om van de waarheid te getuigen, en ieder die de waarheid is toegedaan, luistert naar wat ik zeg.’ Hierop zei Pilatus: ‘Maar wat is waarheid?’”
 
Lied: ‘Moge ons verschijnen’ (Huub Oosterhuis)

Moge ons voor waar verschijnen
die genoemd wordt Zoon der mensen,
die gezegd wordt: dood maar levend
die gehoopt wordt: mens voor allen
 
Moge ons verschijnen deze,
niet in droom, in stand van sterren,
niet als spiegelbeeld in water
maar in mensentaal van liefde.
 
Moge ons verschijnen deze,
ogenlicht en levensadem,
knecht en koning, lam en herder,
lieve meester, woord van God.
 
 
Fragmenten uit onze discussie over de waarheid
 
Ik lees enkele fragmenten voor uit de reacties die ik van u ontving op de waarheidsvraag:

‘In de 17e eeuw kwam je, als je een vrouw was en zeg, vijftig kilo woog, op de brandstapel omdat je een heks was. Tegenwoordig kan een vrouw die vijftig kilo weegt topmodel worden en miljoenen verdienen. Wat nu “waarheid” is, kan in de loop der tijd verschuiven naar onwaarheid.’
 
‘Mooi idee om over de waarheid te filosoferen, maar niet gemakkelijk. Ter vereenvoudiging maak ik altijd onderscheid tussen “wetenschappelijke waarheid”, “feiten” en wat ik “geloofswaarheid” zou willen noemen.’

‘Discussies over het al dan niet bestaan van waarheid worden meestal geplaagd door een te hoog abstractiegehalte. De waarheid ‘op zichzelf’, absolute  waarheid, bestaat niet. Waarheid bestaat slechts als ‘idee’.  Daar is niets mis mee, want heel ons denken en spreken wordt gereguleerd door ideeën, zoals waarheid, oprechtheid, eerlijkheid, liefde, trouw, moed, vrijheid, verantwoordelijkheid, etcetera.’

‘Elk van ons kijkt, denkt of handelt vanuit zijn of haar eigen referentiekader. Ik noem het ‘rugzak’. Wat zit er in die rugzak, van waaruit denk je? Hoe is dat alles in je rugzak gekomen en onder welke omstandigheden?’

‘De feiten kennen we, maar nooit de hele waarheid. Misschien leiden feiten ons naar iets wat voor ons, persoonlijk, de waarheid kan zijn. Ik heb vroeger bij justitie gewerkt en het viel me op dat niemand zichzelf als slechterik zag. Ze deden het allemaal om een reden. Niemand wil slecht zijn…’

‘Er zijn in principe evenveel waarheden als er mensen zijn, aangezien ieder mens zijn eigen mening en interpretatie heeft van een voorval.’

‘Waarheid is complex. De Joodse filosoof Emmanuel Levinas verwijst naar het Hebreeuwse woord hineni: ik sta hier voor U in waarachtigheid – “Jij meent wat je zegt, ik meen wat ik zeg”. Volgens mij zit daar wel  een kern van “waarheid” in.’
 
 
Lied: ZZZ 121: 1, 2, 3 en 4 (‘Als ik spreek’)

Als ik spreek tot wie, tot jou,
laten mijn woorden stevig zijn,
tegen onrecht tegen doden,
waarheidwoorden zijn.
 
Als ik spreek tot wie, tot jou,
laten mijn woorden levend zijn,
eten, drinken, ademwoorden
uitgezongen zijn.
 
Als ik spreek tot wie, tot jou,
laten mijn woorden helend zijn,
dat zij duizendmaal vergeven
tot verzoening zijn.
 
Als ik spreek tot wie, tot jou,
laten mijn woorden zegen zijn,
dat zij weerloos en bescheiden
vol waardering zijn.
 
 
Reflectie op de waarheidvraag
Lieve mensen, ondanks de roemruchte globalisering leven we in een gefragmentariseerde wereld. Het record van bijna veertig partijen die meedoen aan de Tweede Kamer-verkiezingen in maart zijn daar een goed  voorbeeld van. De waarheid valt in onze tijd niet meer op te delen in een overzichtelijk verzuild landschap, maar is versplinterd in talloze hoofden en harten van mensen die ieder voor zich willen uitmaken  wat voor hen waarheid is. Tekenend is het fenomeen van de ‘sociale bubbles’: mensen die niet meer naar Nederland 1, 2 of 3 kijken, maar liever hun eigen alternatieve waarheid ontwikkelen door via sociale media  op zoek te gaan naar geestverwanten. Mensen nemen niet meer voetstoots aan wat deskundigen zeggen, wat de wetenschap zegt, of wat het journaal zegt.
 

3 leaf clover BLK d07bfe01 8e20 4953 bb88 9800d117c8ff 1024x1024 Overdenking 7 februari Houtrustkerk Den Haag

Ja, onder die zoektocht naar alternatieve waarheid, of zo u wilt kritische werkelijkheidsbeschouwing, verbergt zich behoorlijk wat wantrouwen. Een wantrouwen dat de wetenschap, de media en de politiek deels  aan zichzelf te wijten hebben. Want wetenschap en techniek, die ooit werden gezien als grote verlossers, blijken meer en meer de oorzaak van gigantische problemen. En de politiek is zo sterk gebureaucratiseerd  dat ze steeds minder oog heeft voor de effecten van beleid op burgers. En de media etaleren steeds vaker meningen en hebben in afgelopen decennia de onderzoeksjournalistiek verwaarloosd. Ja, zelfs de betere  kranten blinken uit door een gekleurde blik. Veel mensen voelen zich niet meer gezien en gehoord. Dit alles speelt een grote rol in de waarheidscrisis. 
 

3 leaf clover BLK d07bfe01 8e20 4953 bb88 9800d117c8ff 1024x1024 Overdenking 7 februari Houtrustkerk Den Haag

Het is echter niet alleen wantrouwen dat aan de basis ligt van deze crisis. Er is ook een hoopgevende ontwikkeling die een belangrijke rol speelt, namelijk de mondigheid van de moderne mens. Want de  versplintering van de waarheid is ook een gevolg van de individualisering en de gedachte dat we zelf mogen bepalen wat we denken en hoe ons leven eruit ziet. Ja, we zijn meer en meer zelf verantwoordelijk  geworden voor de zingeving van ons bestaan. Ook daarom al die verschillende partijen, die talloze soorten bier en brood en de vele sociale bubbles. Men noemt het postmodernisme ook wel een radicalisering van  de moderne tijd: het ik-denk-dus-ik-ben van Descartes heeft zich vertaald in mensen die naast en tegenover elkaar staan met heel verschillende meningen.
 

3 leaf clover BLK d07bfe01 8e20 4953 bb88 9800d117c8ff 1024x1024 Overdenking 7 februari Houtrustkerk Den Haag

Lang was de filosofie ervan overtuigd dat als we  maar lang genoeg met elkaar zouden nadenken, we vanzelf bij een natuurlijke waarheid zouden uitkomen. Maar die hoop heeft men al lang opgegeven. Al zie je  onder filosofen recentelijk wel een voorzichtig zoeken naar gemeenschappelijke waarden die ons binden. Nee, niet een gemeenschappelijke waarheid, maar waarden. Sommigen van jullie gaven dat ook aan in je  reactie. Ik vond dat wel een mooi onderscheid. Er mag dan geen gemeenschappelijke waarheid meer zijn: we hebben nog wel steeds waarden die we delen, zoals  vrijheid, liefde, respect, vrede, recht. Om er maar  een paar te noemen.
 

3 leaf clover BLK d07bfe01 8e20 4953 bb88 9800d117c8ff 1024x1024 Overdenking 7 februari Houtrustkerk Den Haag

Al is het natuurlijk wel zo dat mensen over de inhoud van al die waarden behoorlijk van mening kunnen verschillen. Want neem zoiets als ‘vrijheid’: wat is dat precies? Ooit was die waarde de drijfveer van sociale revoluties, maar tegenwoordig wordt die waarde ook gehanteerd door de PVV, die het begrip ‘vrijheid’ zelfs opnam in haar naam. En de vrijheid waar de PVV voor staat is weer een heel andere dan die van de Partij voor de Dieren, die opkomt voor de vrijheid van alle levende wezens. En wat is bijvoorbeeld menselijke waardigheid? Dat je baas bent in eigen buik, of dat de vrucht in je schoot ook waardigheid bezit? Nee, we zijn er nog niet als we waarheid vervangen door waarden. Maar dat vage begrip wordt daardoor wel concreter. We hebben zo in elk geval een aantal basiswaarden die we delen en waarover we kunnen discussiëren.
 
 
Orgelspel
 
 
Gedachten bij Johannes 18

We lazen vanmorgen uit het Johannesevangelie een stuk uit het passieverhaal. Omdat we de veertigdagentijd zijn ingegaan, die vroeger ook wel de  lijdenstijd werd genoemd. Ook het lijden zou je kunnen zien als  een gedeelde waarde onder mensen. Geen positieve waarde, maar wel een reële. Een feit waar we net als de vrijheid en het recht ons tegenover moeten zien te verhouden. Ook Jezus’ leven was een poging  daartoe. Net als Boeddha trachtte hij het lijden van mensen te duiden en te verlichten. Jezus ontkende het lijden niet. Nee, heel het bestaan van die wonderlijke figuur uit Nazareth werd door de evangelieschrijvers in het teken van het lijden geplaatst. Dat zal alles te maken hebben met het feit dat Jeshua’s bijbel de Tora was. Hij was een jood. Opgevoed met verhalen over een volk dat leed onder machtige  overheersers. Mensen die zichzelf als de waarheid zagen en hun ideologie of religie aan alle inwoners van hun land opdrongen. Iedereen moest voor hun waarheid te buigen.
 

3 leaf clover BLK d07bfe01 8e20 4953 bb88 9800d117c8ff 1024x1024 Overdenking 7 februari Houtrustkerk Den Haag

De Tora is een moment uit de geschiedenis van de mensheid waarop de waarheid van de farao, de waarheid van de machtigen der aarde wordt betwijfeld. De Tora verkondigt de waardigheid van elk mensenkind.  Ieder mens is gemaakt naar het beeld van God, zegt de Bijbel op de eerste bladzijde. In het jodendom hebben de hoogtronende goden geen partner in de hemel, maar op aarde. Gods partner is de mens. Elohiem,  Jahwe – hij sluit een verbond met mensen. Eerst met Noach, en later met Abraham. En  dat verbond, dat partnerschap is de basis geworden van onze rechtstaat, waarvan menselijke waardigheid en gerechtigheid  de kern vormen. Het is een historisch gegroeid waarheidsbesef, waar wij met zijn allen deel van uitmaken. Of we nu gelovig zijn of niet: die gedachte is ons dierbaar. Dat elk mens een unieke waardigheid heeft.  Ook al kunnen we van mening verschillen over de vraag hoe je dat concreet invult en wat de consequenties daarvan zijn.
 

3 leaf clover BLK d07bfe01 8e20 4953 bb88 9800d117c8ff 1024x1024 Overdenking 7 februari Houtrustkerk Den Haag

Jezus staat voor de waardigheid van de mens. Letterlijk. Ecce homo, zie de mens, zegt Johannes. Hij staat voor Pilatus en zegt: ‘Mijn koningschap is niet van deze wereld.’ Dat lijkt me een betere vertaling dan ‘Mijn  koningschap behoort niet tot deze wereld’, zoals de NBV het zegt. Die geketende rabbi uit Nazareth laat ook zien toe waarom. Hij zegt tegen Pilatus: ‘Als mijn koningschap van deze wereld was, zouden mijn  dienaren hebben gevochten om te voorkomen dat ik werd uitgeleverd.’ En dan begint Jezus over de waarheid. De waarheid waarvoor hij zelf symbool staat met lijf en leden, woord en daad. ‘Ik ben geboren om van  de waarheid te getuigen en ieder die de waarheid is toegedaan, hoort naar wat ik zeg.’ Waarop Pilatus zegt: ‘Maar wat is waarheid?’ Het is een beroemd geworden woord. Een filosofische uitspraak eigenlijk.  Dit bon mot van deze Romeinse stadhouder. Je hoort Pilatus bijna zuchten als hij het zegt. Zijn antwoord is een relativering die het zoeken naar waarheid lijkt te hebben opgegeven. Pilatus wordt in het evangelie  dan ook getekend als een besluiteloos figuur. Een windvaan die recht moet spreken, maar het oordeel liever overlaat aan het volk. Je zou hem een populist avant la lettre kunnen noemen. Pilatus heeft geen  kompas, geen visie. ‘U roept, wij draaien.’ Dat soort politiek. Daarvan is hij de belichaming.
 

3 leaf clover BLK d07bfe01 8e20 4953 bb88 9800d117c8ff 1024x1024 Overdenking 7 februari Houtrustkerk Den Haag

‘Willen jullie Jezus of Barabbas?’ roept Pilatus tot het volk. De ironie druipt ervan af. Waarvoor kiezen jullie? Een heilige die de liefde verkondigt of een niets ontziende vrijheidsstrijder annex terrorist? Althans, dat  hebben wij van Barabbas gemaakt. Maar door Johannes wordt Barabbas een misdadiger genoemd. Zijn evangelie rept met geen woord over vrijheidsstrijd. De vrijheidsstrijder is Jeshua, die als enig wapen het  woord heeft. En het zwijgen.
 

3 leaf clover BLK d07bfe01 8e20 4953 bb88 9800d117c8ff 1024x1024 Overdenking 7 februari Houtrustkerk Den Haag

Ja, machteloos staat hij daar. Ongewapend. De belichaming van geweldloos verzet tegenover een weifelende windvaan die zijn handen in onschuld  wast. Johannes tekent Jezus als een machteloze die niets meer  in handen heeft dan een waarheid die liefde is. Een liefde die zaait zonder meteen een rijke oogst te verwachten. Een liefde die zaait op rotsen. Met zo nu en dan, heel even soms een zaadje dat in vruchtbare aarde  valt.
 

3 leaf clover BLK d07bfe01 8e20 4953 bb88 9800d117c8ff 1024x1024 Overdenking 7 februari Houtrustkerk Den Haag

Zo staat hij daar. Ecce homo. Pilatus weet het zeker. Deze arme drommel zal roemloos ten onder gaan. Weer zo’n mislukte messias. En toch... toch zou het heel anders lopen. Want de naam van deze Romeinse  stadhouder werd slechts geschiedenis in het spoor van deze veroordeelde dwaas. Deze dwaas van de liefde. ‘Die werd gekruisigd onder Pontius Pilatus...’
 

3 leaf clover BLK d07bfe01 8e20 4953 bb88 9800d117c8ff 1024x1024 Overdenking 7 februari Houtrustkerk Den Haag

 Ja, waarheid... Wat is waarheid?
 
Amen.
 
 
Orgelspel
 
 
Gebeden – Stilte – Onze Vader
 
God, geheimenis van leven, u die door moslims ook wel simpel wordt aangeduid als de waarheid. In u dwalen wij rond. In een waarheid, een werkelijkheid  die zo complex is dat ze niet vangen valt in woorden. Of  getallen. En toch zijn wij mensen als enig schepsel op aarde ons van dat raadsel bewust. En proberen we ons daartoe te verhouden. Tot u die bestaat uit zoveel dimensies: vrijheid, vrede, vreugde, vertrouwen, verbinding, vrees. Al die gevoelens maken deel uit van uw wezen en ons bestaan. Geef dat we in dat wonderlijke geheel onze weg weten te vinden. Niet verstoken blijven van zin, maar een eigen waarheid ontdekken waarvoor we willen leven.
 
Geef ons als mensen van deze tijd wijsheid om de juiste keuzes te maken. Keuzes die ons verder helpen en de toekomst opendoen. Geef moed, kracht, geduld en  doorzettingsvermogen. Ook in ons eigen kleine bestaan dat voor u net zo wezenlijk is als dat grote gebeuren van de geschiedenis. Ja, treedt in ons leven, geef ons uw geest, maak ons tot wat we ten diepste zijn:  lichtdragers, vonken van vrede.
 
Wees met de zieken, de rouwenden, de eenzamen, de moedelozen, de ontheemden en de baanlozen, wees met een ieder die het aan kracht en geluk ontbreekt.
 
In de stilte van ons hart zoeken wij uw vrede of  leggen u voor wat ons verontrust...
 
(stilte)
 
Bidden we het gebed dat Jezus ons leerde in taal van onze eigen tijd:
 
Bron van zijn,
die ik ontmoet in wat mij ontroert
Ik geef u een naam opdat ik u
een plaats kan geven in mijn leven
 
Bundel uw licht in mij, maak het nuttig.
Vestig uw rijk van eenheid,
uw enig verlangen,
en handel samen met het onze.
 
Voed ons dagelijks met brood en inzicht,
maak de koorden van fouten los die ons
vastbinden aan het verleden,
opdat wij ook anderen
hun misstappen kunnen vergeven.
 
Laat oppervlakkige dingen
ons niet misleiden.
 
Want uit u wordt geboren:
de alwerkzame wil,
de levende kracht om te handelen,
en het lied dat alles verfraait
en zich van eeuw tot eeuw
vernieuwt.
 
Amen.
 
 
Slotlied: ZZZ 122
 
Dat heel mag worden mijn huis,
met al wie daar behoren,
vanouds en nieuw geboren,
gebleven of verloren –
dat heel mag worden mijn huis.
 
Dat groot mag zijn mijn hart
en zacht en toegenegen,
als bron uit god gekregen
tot overvloed, tot zegen –
dat groot mag zijn mijn hart.
 
Dat heel mag worden ons huis.
Dat groot mag zijn ons hart.
 
Uitzending en zegen

Ontvang dan ieder op uw eigen plaats
de zegen van God:
 
Gij, Levende,
Eerste en Laatste,
Moeder, Vader, God,
Onuitsprekelijke bron,
Gij, boven onze woorden uit:
 
Zegen uw mensen met ons verbonden
en al uw mensen in deze wereld.
Doe lichten over ons uw Aangezicht
en verbindt ons met uw vrede.
 
 
 

Deel dit