Vrijzinnig geloven

 

VVP

Overdenking 7 maart 2021

Overdenking 7 maart 2021

Karl van Klaveren is op zondag 7 maart voorgegaan in de Houtrustkerk. Omdat de kerkdiensten zonder bezoekers worden uitgevoerd heeft hij de overdenking opgestuurd. Deze kunt u lezen terwijl u de dienst beluistert via kerkomroep.
 
HOUTRUSTKERKGEMEENTE
Zondag 7 maart 2021
 
 
Thema: ‘Een vreemde vogel’
 
 
Voorganger – ds. Karl van Klaveren
Cantor-organist – Marieke Stoel
Lector: Hans Abbink
 
Orgelspel:  J.S. Bach: 'Wir danken dir, Herr Jesu Christ' BWV 1096 en 'Ach Herr, mich armen Sünder' BWV 742
 
Welkom
 
Klokluiden
 
Introïtus: Introïtus: NLB 216: 1 en 2
 
Dit is een morgen als ooit de eerste,
zingen de vogels, geven hem door.
Dank voor het zingen, dank voor de morgen,
beide ontspringen nieuw aan het woord.
Dauw op de aarde zonlicht van boven,
vochtige gaarde, geurig als toen.
Dank voor gewassen, grassen en bomen,
al wie hier wandelt, ziet het is goed.
 
 
Aansteken van de kaarsen
 
Bemoediging en groet
 
Op afstand met elkaar verenigd,
dragen wij ons samenzijn
op aan de Eeuwige,
– het Eeuwige zo u wilt –
die liefde is en grond van ons bestaan.
ons stelt in het licht,
ons roept om tot haar dienst,
die ons vrijheid geeft
en ons vertrouwen vraagt.
Vrede zij met u,
de wereld zij vrede.
 
 
Lied: ZZZ 703: 1, 2 en 3
 
Veertig dagen nog tot Pasen,
tot de winter is gegaan
en het lengen van de dagen
kou en duister gaan verjagen
en het leven op zal staan.
 
Veertig dagen, weken, jaren
wachten, weten en ervaren
dat iets nieuws, verandering
met vreugd’ en moeite samenging.

 
Gebed voor de wereld
 
Geest van leven, U bent de bron van ons bestaan en de bedding waarin wij stromen. Een wilde stroom, met klippen en bochten en diepe watervallen. Zo kunnen wij U, het leven, ervaren. Maar soms ook heel gewoon als saai kabbelend water of een drooggevallen beek. Geef ons nieuwe kracht om te zijn. Een heilzaam ritme van eb en vloed vanuit de onmetelijke oceaan die U bent en in wie wij allen samenkomen.
 
Wees met uw wereld en de mensen en dieren die er wonen. Met alle ontheemden en ontrechten. De ongeduldigen en de mensen die getroffen zijn. Geef allen die daarnaar verlangen vrede en vrijheid, verzoening en verbinding met elkaar. Wees met de politici en ons als kiezers, nu ons land zich opmaakt voor een nieuwe verdeling van macht. Geef ons land regeerders met visie, mensen die willen dienen, die vrede en samenhang bevorderen en ook het welzijn van volgende generaties in het vizier houden. Wees met de zieken en de verslaafden, de gevangenen en de eenzamen, met allen die een geliefde missen, of moeten leven zonder huis of haard, baan of brood. En geef ons allen uitzicht en hoop.
 
In Christus’ naam.
 
 
Lied: EigenWijs 80
 
Wij blijven in het licht geloven
zingen psalmen, schreeuwen psalmen,
fluiten psalmen in het donker.
 
Wij blijven in het licht geloven
zingen psalmen, schreeuwen psalmen,
fluiten psalmen in het donker.
 
 
Lezing: Marcus 9: 30-37
Ze vertrokken en reisden door Galilea, maar hij wilde niet dat iemand het te weten kwam, want hij was bezig zijn leerlingen onderricht te geven. En hij zei tegen hen: ‘De Mensenzoon wordt uitgeleverd aan de mensen. Die zullen hem  doden, maar na drie dagen zal hij uit de dood opstaan.’ Ze begrepen die uitspraak niet, maar durfden hem geen vragen te stellen. Ze kwamen aan in Kafarnaüm. Toen ze in huis waren, vroeg hij hun: ‘Waarover twistten jullie onderweg?’ Ze zwegen, want ze hadden onderweg met elkaar getwist over de vraag wie van hen de belangrijkste was. Hij ging zitten en riep de twaalf bij zich. Hij zei tegen hen: ‘Wie van jullie de grootste wil zijn, moet de minste willen zijn van allen en ieders dienaar.’ En hij nam een kind op en zette het in hun midden neer, sloeg zijn arm om het kind en zei: ‘Wie in mijn naam zo’n kind bij zich opneemt, neemt mij op; en wie mij opneemt, neemt niet mij op, maar hem die mij gezonden heeft.’
 
 
Lied: ZZZ 316
Wek uw kracht en kom ons bevrijden
Zie ons, gedoog ons, laat ons niet vallen.
Dat wij niet leven, gevallen in leegte.
Dat wij niet vallen, terug in het stof.
Roep onze namen, dat wij U horen,
Dat wij herademen, dat wij U leven.
 
 
Korte overdenking: 'Een vreemde vogel’
 
Lieve mensen, ooit was ik met een groep leden van onze kerk in de PortugeesJoodse synagoge in Amsterdam. We hadden een tentoonstelling bezocht over joodse mystiek en besloten nog even langs te gaan in die prachtige oude synagoge aan de overkant. Een sjoel van sefardische joden uit de 17e eeuw, die nog steeds in gebruik is. Tussen al het moois dat we daar zagen, was ook een in steen uitgehouwen pelikaan. Bijzonder was de manier waarop de pelikaan was afgebeeld. Ze zag eruit als een grote moedervogel die zich met haar snavel in de borst pikt en haar jongen voedt met het bloed van haar eigen lichaam. Ik had deze voorstelling eerder gezien, maar altijd gedacht dat het een christelijk symbool was. Hier in Den Haag vind je die voorstelling bijvoorbeeld zien boven de ingang van de roomskatholieke Paschaliskerk in Benoordenhout. Daar staat de pelikaan voor Christus, die met zijn bloed de mensheid verlost. Wat deed dit christelijke beeld in een joodse synagoge? Was het misschien een universeel, algemeen menselijk symbool, zo vroeg ik me af.
 
3 leaf clover BLK d07bfe01 8e20 4953 bb88 9800d117c8ff 1024x1024 Overdenking 7 februari Houtrustkerk Den Haag 
 
Ik besloot op zoek te gaan naar de oorsprong van dit symbool. Zo kwam ik erachter dat deze voorstelling afkomstig is uit een Grieks-christelijke tekst uit Egypte, geschreven in de tweede eeuw. Het heet de Fysiologus en het is een boekje dat menselijke en christelijke waarden verbindt met de dierenwereld. In feite was dat een oude Egyptische traditie, want dieren werden in het land van de farao’s gezien als goden die voor bepaalde levenswaarden stonden. Zo stond de mestkever, ook wel scarabee genoemd, voor de zon en het eeuwig leven omdat dit kleine diertje een mestbolletje voor zich uitrolt. Op vergelijkbare wijze werd in de Fysiologus de dierenwereld geduid. Zo portretteert het boekje de pelikaan als een dier dat uitzonderlijk veel van haar jongen houdt. Haar jongen pikken de moedervogel echter soms in het gezicht, waarbij het kan gebeuren dat de moeder hen in een reflex met de vleugels slaat en doodt. De moedervogel treurt dan volgens de schrijver om haar jongen en opent op de derde dag haar eigen lichaam om ze te voeden met haar bloed en weer tot leven te wekken.
 
3 leaf clover BLK d07bfe01 8e20 4953 bb88 9800d117c8ff 1024x1024 Overdenking 7 februari Houtrustkerk Den Haag
 
Het is een fantasierijke mythologische verklaring van een op zichzelf heel natuurlijk fenomeen, waar joodse en Hollandse kunstenaars uit de 17e eeuw niet mee bekend waren omdat ze deze Egyptische vogel nooit in het echt hadden gezien. De pelikaan pikt namelijk helemaal niet in haar lichaam, maar geeft haar jongen vis uit haar snavel, die ze, half verteerd en rood van vissenbloed, uitbraakt. Zo op die manier is de vogel symbool geworden voor het bloedoffer. Een offer dat niet alleen werd verbonden met Christus, maar ook met een bloedbank als Sanguin, die nog steeds de pelikaan als symbool in haar logo draagt. Ook de oprichters van de Joods-Portugese synagoge in Amsterdam herkenden zich in dat beeld, omdat deze grote sjoel ontstond uit een fusie van drie kleinere synagogen die bereid waren geweest om op te gaan in een groter geheel.
 
3 leaf clover BLK d07bfe01 8e20 4953 bb88 9800d117c8ff 1024x1024 Overdenking 7 februari Houtrustkerk Den Haag
 
De pelikaan staat dus voor het offeren van jezelf voor het heil van anderen. Het is een gedachte die heel belangrijk is geworden in het christendom. Vandaar dat je de pelikaan ook regelmatig tegenkomt in kerken. Het is echter ook een gedachte waar veel christenen moeite mee hebben. Niet alleen omdat het zo plastisch van toepassing is verklaard op de dood van Christus, die met zijn bloed onze zonden zou hebben verzoend, maar ook omdat het opofferen van jezelf voor veel christenen een trauma is uit hun jeugd dat ze soms nauwelijks te boven zijn gekomen. Altijd maar weer werd hen, en dan vooral vrouwen, geleerd om zich klein te maken, zichzelf weg te cijferen, om de minste te zijn. Het is niet vreemd dat veel mensen daarop zijn afgeknapt. Want veel mensen zijn van zichzelf al onzeker. Als je dan reeds als kind te horen krijgt dat je altijd bescheiden moet zijn en je dienstbaar moet opstellen, kan het zijn dat je er nooit in slaagt om een zelfbewust en sterk mens te worden. Dan leidt die oude christelijke moraal van zelfopoffering niet tot een hogere staat van zijn, maar tot beschadiging en trauma.
 
3 leaf clover BLK d07bfe01 8e20 4953 bb88 9800d117c8ff 1024x1024 Overdenking 7 februari Houtrustkerk Den Haag
 
Het is nog maar de vraag of we dat beeld van de christelijke zelfopoffering goed hebben begrepen als we het zo verstaan of hebben beleefd. We lazen vanmorgen een tekst die misschien nieuw licht kan werpen op de zaak. Jezus spreekt in dit verhaal over zijn dood. De mensenzoon zal worden overgeleverd in de handen van mensen en hij zal gedood worden. De evangelist schrijft dat de leerlingen het woord van Jezus niet begrepen, maar hem er ook niet naar durfden vragen. Ze gaan verder. Als ze in Kapernaum komen vraagt Jezus zijn leerlingen waar ze onderweg over in gesprek waren. Opnieuw zwijgen ze, maar nu omdat ze met elkaar hadden gekibbeld. Ze hadden erover getwist wie van hen de belangrijkste was, de grootste. En dan zegt Jezus die opvallende woorden: ‘Als iemand van jullie de eerste wil zijn, moet hij de allerlaatste worden.’ Hij ziet een kind. Hij loopt naar het kind toe, omarmt het en zegt tegen zijn discipelen: ‘Wie een van zulke kinderen ontvangt in mijn naam, ontvangt mij.’ In het Lukasevangelie, waar we ditzelfde verhaal vinden, is er nog een woord aan toegevoegd. Daar zegt Jezus als slot: ‘Want wie onder u allen de minste is, die is groot.’
 

Orgelspel: J.S. Bach: ‘Ehre sei dir Christe, der du leidest Not’ BWV 1097, (zie gezang 175)
 

Korte overdenking: ‘De minste zijn – is dat slavenmoraal?’
 
Wat leren deze verhalen ons? Is het zo dat er van ons en zelfs van kinderen wordt verwacht dat ze de minste zijn? Wil ermee gezegd zijn dat we kinderen moeten grootbrengen door ze klein te houden. Nee, natuurlijk niet. Integendeel. Deze oude verhalen uit het evangelie laten ons zien dat Jezus de minste juist tot de meeste wil maken, en andersom: dat de meesten de minsten moeten durven zijn. Wat hier gebeurt is de omkering van alle dingen. De omkering van de moraal. Jezus predikt hier niet een slavenmoraal, zoals Nietzsche beweerde. Hij maakt de slaaf tot heer, en de heer tot slaaf. Hij wil deze wereld omgekeerd. Het zijn de mensen die zichzelf geweldig vinden, die hoog over zichzelf opgeven, die door Jezus worden uitgedaagd om een trapje lager te gaan staan. Om een toontje lager te zingen. Dat is een rode draad in Jezus’ optreden. Hij zegt dat tegen de joodse leiders, die zichzelf vroom en rechtvaardig achten en neerkijken op het ‘volk dat de wet niet kent’. Maar hij zegt het ook, zoals in dit verhaal tegen zijn eigen leerlingen, als ze met elkaar ruzienmaken over wie de grootste is, de belangrijkste.
 
 3 leaf clover BLK d07bfe01 8e20 4953 bb88 9800d117c8ff 1024x1024 Overdenking 7 februari Houtrustkerk Den Haag
 
Ja, het is niet zo dat Jezus ons leert om voordurend bescheiden te zijn en nooit het hoofd boven het maaiveld uit te steken. Want als iemand dat deed – zijn hoofd boven het maaiveld uitsteken – dan was hij het wel. Het kostte hem zelfs de kop. Nee, Jezus verhoogt hier mensen die vertrapt worden, mensen die zichzelf klein achten, die niet worden gezien. En hij verlaagt wie hoog gezeten zijn. Het is helemaal in lijn met het Magnificat, dat zijn moeder zong bij zijn geboorte. Jezus wil dat we elkaar zien als gelijken. Dat de een niet meer is dan de ander. De hooggezetenen, de mensen die tot de elite behoren, moeten uit hun ivoren toren komen, en de minsten, de kinderen maar ook het gewone volk, de hoer en de tollenaar, de heiden en de knecht, worden door hem naar voren gehaald. Ja, Jezus is zelf knecht geworden. Hij verstond zijn messiaanse missie vanuit de knechtsliederen van Jesaja. Hij gaf zelf het goede voorbeeld. Bijvoorbeeld door zijn leerlingen de voeten te wassen, iets wat de paus nog steeds doet elk jaar op Witte Donderdag. Ja, het evangelie wil kleine mensen niet kleinhouden, maar juist groot maken. Jezus zet het kind in het midden en roept de leerlingen die kibbelen over hun status op om aan dat kind een voorbeeld te nemen. Wie hen ontvangt in mijn naam, ontvangt mij, zegt hij.
 
3 leaf clover BLK d07bfe01 8e20 4953 bb88 9800d117c8ff 1024x1024 Overdenking 7 februari Houtrustkerk Den Haag
 
Wat kunnen wij daarvan leren? Hier en nu, anno 2021. Wat zegt het ons? Niet dat we onszelf moeten opofferen, denk ik. Dat we ons hele leven klein moeten blijven en altijd bescheiden moeten zijn. Soms mag en moet je opkomen voor jezelf en voor een ander. Ook Jezus ging in de tempel tekeer tegen geldwisselaars die van Gods huis een rovershol maakten. Er bestaat zoiets als heilige woede. Dat wil niet zeggen dat we voortdurend boos en assertief moeten zijn. Integendeel. De basis van Jezus’ ethiek is juist dat we moeten proberen om dingen op te lossen in vrede. Bijvoorbeeld door de eerste stap te zetten. Door de minste te durven zijn als er een conflict is, ben je misschien wel de meeste.
 
3 leaf clover BLK d07bfe01 8e20 4953 bb88 9800d117c8ff 1024x1024 Overdenking 7 februari Houtrustkerk Den Haag
 
Zelf was ik er als kind van onder de indruk hoe mijn moeder die wijze les van Jezus gestalte gaf. Ik was ondeugend geweest, en ook niet zo’n klein beetje. Ik had me misdragen op het erf waar wij als kinderen speelden en mijn moeder had me naar mijn kamer gestuurd. Ik was boos. Zo zat ik op mijn kamer te nukken. Op een gegeven moment kwam mijn moeder de kamer binnen. Ze bood me haar excuses aan. En zei dat ze misschien te hard voor mij was geweest. Toen ging ze weer weg. Ik weet wel dat ik heel verbaasd was toen ze weer weg was. Waarom had zij sorry tegen mij gezegd. Ik had me toch misdragen. Niet zij. Pas later ging ik begrijpen dat dat was Jezus en Paulus bedoelen met de minste durven zijn, de eerste stap zetten, de andere wang toekeren. Mijn moeder was de wijste geweest. Ze volhardde niet in haar eigen gelijk, maar durfde als eerste een stap te zetten in de richting van verzoening. Niet omdat ze de minste was, maar omdat ze juist in haar rol de meeste was. De oudste en de wijste.
 
 3 leaf clover BLK d07bfe01 8e20 4953 bb88 9800d117c8ff 1024x1024 Overdenking 7 februari Houtrustkerk Den Haag
 
Ik ben mijn ouders eeuwig dankbaar. Mijn vader en moeder zijn voor mij levende voorbeelden geworden van de eigenlijke kern van het christelijk geloof, die verzoening heet. Dat heeft niets te maken met zelfopoffering, maar met die wijsheid van de meeste die de minste durft te zijn. En de minste die we als de meeste moet beschouwen. Want God is een moeder die haar kinderen ziet als een deel van zichzelf, die voedt met haar eigen leven.
 
 
Orgelspel: J.S. Bach: 'Christus der uns selig macht' BWV 620
 
 
Stilte – gebed van Franciscus

Laten we stil worden voor God of hoe we dat geheimenis
in onze ziel en in de wereld ook mogen noemen.
 
(...)
 
Heer, maak ons instrumenten van Uw vrede.
Laat ons liefde brengen waar haat heerst,
laat ons vergeving schenken aan wie ons beledigde,
laat ons verzoenen wie in onmin leven,
laat ons geloof brengen aan wie twijfelt,
laat ons waarheid brengen aan wie verdwaald zijn,
laat ons hoop brengen aan wie wanhoopt,
laat ons licht brengen aan wie in duisternis is,
laat ons vreugde brengen aan wie bedroefd zijn.
 
Laat ons niet zoeken om getroost te worden,
maar om te troosten,
niet om begrepen te worden,
maar om te begrijpen,
niet om bemind te worden,
maar om te beminnen.
 
Want het is door te geven dat men ontvangt
door te verliezen dat men vindt
door te vergeven dat men vergiffenis ervaart
en door te sterven dat men verrijst
tot het eeuwige leven.
 

Slotlied: EigenWijs 35
 
Wij moeten gaan, aan `t lied van bevrijding
voegden we weer een eigen refrein,
zagen rondom de glans van herkenning
hoe we elkaar tot verbondgenoot zijn.
Vonden het Woord, eerder gehoord,
als nieuwe bron op eigen terrein.
 
Laten we gaan, geloof in zegen
die onze God steeds toegezegd heeft,
In niemandsland soms worst`lend verkregen
maar die ons hoop, moed en waakzaamheid geeft.
Neem van hier mee, het vaste idee
licht blijft de kern, vaak tastend beleefd
 
Uitzending en zegen

Ontvang dan ieder op uw eigen plaats de zegen van God:
 
Gij, Levende,
Eerste en Laatste,
Moeder, Vader, God,
Onuitsprekelijke bron,
Gij, boven onze woorden uit:
 
Zegen uw mensen met ons verbonden
en al uw mensen in deze wereld.
Doe lichten over ons uw Aangezicht
en verbindt ons met uw vrede.
 
 
Orgelspel: J.S. Bach: 'Wir glauben all' an einen Gott' BWV 1098
 
 
Collecten
 
De eerste collecte is voor de diaconie binnen onze Houtrustkerkgemeente. U kunt ook geld overmaken (i.v.m. met de ANBI-regeling) naar rekening NL44 INGB 0000 1012 72 t.n.v de V.V.P. Den Haag onder vermelding van 'Diaconie'.
 
De tweede collecte is bestemd voor de Houtrustkerk.
 
 
Mededelingen
In maart zijn alle activiteiten, behalve de kerkdiensten en de meditatievespers, afgelast. De kerkdiensten zullen zonder bezoekers plaatsvinden en uitgezonden worden via kerkomroep. Op zondag 14 maart om 10:30 uur zal ds. Marthe de Vries uit Utrecht in de Houtrustkerk voorgaan.
 
 
 
 

Deel dit