Vrijzinnig geloven

 

VVP

Column van de predikant - juni 2019

Column van de predikant - juni 2019

"In juni verschijnt O hemel, zei de krokodil – 52 dierenverhalen voor jong en oud om zoiets als God ter sprake te brengen, een boek van theoloog Wim Jansen. Over God wordt vaak gesproken in termen van bestaan en nietbestaan, geloven en nietgeloven.
 
Wim Jansen wil het woord 'God' weghalen uit deze sfeer van feitelijkheid en het brengen waar het volgens hem thuishoort: in de verbeelding van de taal. In zijn boek voert hij het begrip God op als woord. Het komt op ironische wijze ter sprake, soms expliciet, soms verhuld. Als gapend gat, als vraag, als schreeuw, als verlangen, als licht, als liefde, als ervaring of het ontbreken daarvan, maar altijd als woordspel, verwijzend naar een dimensie van het bestaan waar geen woorden voor zijn."
 
Bovenstaand bericht plukte ik van de bijzonder informatieve website van de landelijke VVP, die helaas lastig te vinden is. Het adres is namelijk niet vvp.nl, maar vrijzinnig.nl. De verwarring is alleen maar toegenomen sinds onze vrienden van de NPB zich 'Vrijzinnigen Nederland' zijn gaan noemen en als webadres kozen voor: vrijzinnigen.nl. Is het niet absurd dat de namen die we onze 'clubjes' geven naar elkaar toe groeien, terwijl we als kerkgenootschappen ons eigen ding blijven doen?
 
Hoe dan ook, ik werd getroffen door dit mooie stukje op de VVP-website over het nieuwe boek van Wim Jansen. Vooral bij één zin bleef mijn aandacht hangen: de auteur wil het woord 'God' weghalen uit de sfeer van feitelijkheid en brengen naar de plek waar het woord thuishoort: de verbeelding.
 
Er staat 'de verbeelding van de taal', maar zoiets schoons als verbeelding is natuurlijk niet aan grenzen gebonden. Taal en beeldtaal, maar ook vele andere aspecten van onze cultuur – van hoe we eten en drinken tot politiek en economie – behoren tot die categorie. Ja, vrijwel heel het menselijk bedrijf is een product van de verbeeldingskracht. Het geloof in God is niet 'feitelijk', maar onze menselijke cultuur is dat ook niet.
 
Ik noemde zojuist ook de economie als een voorbeeld van verbeelding. Is dat wel juist? Gaat het in de economie niet om harde cijfers? Dat is waar, maar economie is ook gebaseerd op vertrouwen. Op het vertrouwen dat het papiertje waar '50 euro' op staat dat ook werkelijk waard is. Die waarde is geen feit, maar verbeelding. Het is een illusie gegrond in geloof. We weten allemaal dat banken niet genoeg geld in huis hebben als iedereen zijn spaargeld opneemt. Spaargeld is dus een illusie gebaseerd op vertrouwen. Mensen reageren daar vaak angstig op ('de economie als luchtbel'), maar tot op zekere hoogte onterecht. Want is niet heel onze cultuur een illusie die we bewust of onbewust creëren? Net als voetbal: je spreekt met elkaar de regels af en je besluit om je eraan te houden.
 
Het leven is een kwestie van afspraak en vertrouwen. Een goede cultuur is dan ook een maatschappij waarop je kunt bouwen en weet dat je samen ergens voor staat. Dat is tamelijk fundamenteel. Neem bijvoorbeeld menselijke waardigheid. Omdat we daar heilig in geloven begint er niemand over 'mensproeven', ondanks de breed gedeelde visie dat 'alles wat kan ook gebeurt'. Sommige waarden zijn heilig. Nog wel. Want onkwetsbaar zijn ze natuurlijk nooit. De postmoderne neiging om alle waarheid te relativeren kan in principe de fundamenten van heel onze cultuur aantasten. Ja, dat gebeurt in feite al met de 'democratie'. Afspraken die we ooit met goede reden maakten beginnen haarscheurtjes te vertonen. Ook het geloof in 'Europa' wankelt: ooit was er goede reden om samen te werken. Dat klinkt nu bijna als een sprookje. Ik vind die tendens nogal zorgwekkend. Kritiek is goed en moet. Maar laten we er ook voor waken dat onze twijfelzucht niet alle takken wegzaagt waarop onze cultuur rust. Want voordat je het weet heb je geen nest meer om op terug te keren. Zeker, het is tijd voor bezinning op de fundamenten van onze samenleving. Maar dan wel vanuit historisch besef in plaats vanuit nostalgie. En met verbeeldingskracht in plaats vanuit cynisme. Anders worden we olifanten in de porseleinkast.
 
ds. Karl van Klaveren
 

Deel dit