Vrijzinnig geloven

 

VVP

Column van de predikant - maart 2015

Column van de predikant - maart 2015

Er is weer rumoer in kerkelijk Nederland als je de media mag geloven. “Na God nu ook Jezus ontkend”, zo kopte het AD. Maar ‘ontkend’ raakt niet de kern van de zaak. Onze ‘nieuwe ketter’, ds. Edward van der Kaaij, ontkent Jezus niet in zijn boek.
 
Hij beweert dat de historische Jezus niet heeft bestaan. En dat is iets anders. ‘Jezus’ is volgens de auteur geen geschiedenis, maar een vroom verhaal. Een mythe. Het orthodox geloof blijft bij Van der Kaaij kaarsrecht overeind staan. Je kunt hem met goed fatsoen niet eens ‘vrijzinnig’ noemen. De Nijkerkse dominee is ook zeker niet de eerste die met deze gedachten komt. Al rond 1900 waren er exegeten van de ‘Hollandse radicale school’ die schreven dat de Jezusverhalen uit mythen zijn ontstaan. Hun redenering was dat de oudste stukken van het NT, de brieven van Paulus, vrijwel uitsluitend spreken over een hemelse Christusfiguur. Ze trokken daaruit de conclusie: de Christusmythe was er eerder dan de Jezusverhalen. Dit radicale Jezusbeeld verdween na 1918 uit het zicht. Karl Barth versloeg zijn duizenden en de meeste exegeten vonden het idee te speculatief. Wat ervan te denken? Wie de evangeliën naast elkaar legt kan niet ontkennen dat er een ontwikkeling is van een jonge recalcitrante rabbi (Marcus) naar een soort verklede god op aarde (Johannes). Dat zegt iets over de historische waarde van de verhalen over Jezus. Natuurlijk vind je ook bij Marcus mythologische aankleding, maar het is duidelijk dat dit later hand over hand toenam. De historische Jezus is niet meer te achterhalen, maar in Marcus vinden we menselijke trekken die het aannemelijk maken dat er een jonge rabbi is geweest die deze verhalen heeft uitgelokt. De mythe van de stervende en herrijzende godheid zal zeker hebben geholpen om de kruisdood een ‘plaats’ te geven. Maar het lijkt mij onwaarschijnlijk dat dit mislukte (ja, voor joden vervloekte) einde enkel en alleen mythe is.
 
ds. Karl van Klaveren
 
 

Deel dit