Vrijzinnig geloven

 

VVP

Column van de predikant - nov 2015

Column van de predikant - nov 2015

Religie zorgt voor balans. Terwijl de seculiere samenleving vooral individuele vrijheid en wetenschappelijk materialisme bepleit en verdedigt, richt religie zich vanouds op collectieve waarden als discipline en moraal. Zeker, de religie kan daarin doorslaan.
 

Religieuze dictatuur in het klein en in het groot zijn het gevolg. Ook secularisme kan zich voordoen als ‘absolute religie’ zoals gebleken is in het fascisme en het communisme. Meer dan eens verraste het secularisme in zijn ideologische vorm de wereld met genocide en terreur. Het heeft dus weinig zin om de ene (religie) of de andere (secularisme) wereldbeschouwing op het schild te tillen als ‘best practice’. Waar het om gaat is balans: tussen geest en materie, tussen individu en samenleving, tussen vrijheid en orde, tussen creativiteit en discipline. Een gebalanceerde religie heeft oog voor beide polen. Zoals ook een evenwichtig seculier denken zich realiseert dat tegengestelde waarden (denk aan het debat over respect en vrije meningsuiting) elkaar nodig hebben. Religie en seculariteit zijn complementair, juist vanwege hun natuurlijk waardeverschil. De zgn. ’secularisatie’ is wel opgevat als het einde van de religie. Zij bleek echter niet het einde van de religie, maar de transformatie daarvan. Ook seculiere levensopvattingen zijn veranderd in het discours met de religie. We zijn in onze tijd getuige van naar elkaar toegroeiende tegenpolen, een wisselwerking tussen traditionele cultuur en modern levensgevoel. En dat is goed. In feite is de secularisatie omgeslagen in een ’postmodern levensgevoel’, d.w.z. we zijn ons bewust geworden van de valkuilen van het ‘moderne’ denken: ecologische dreiging, individualisme, materialisme, rationalisme, functionalisme. Daarom zoeken we nieuwe balans. Religie in al haar varianten staat ons daarbij terzijde. Onze postmoderne samenleving is pluraal. Ze huldigt niet langer het superioriteitsgevoel van de Verlichting, waarin we alles dachten te begrijpen en de hele wereld wilden bekeren tot een seculier ideaal. Nee, de postmoderne mens zoekt de ontmoeting met ‘de ander’ en erkent de vele taalspelen die de werkelijkheid rijk is. Gelukkig maar. Want wetenschap spreekt een andere taal dan kunst of religie. Alleen als je oog hebt voor dat verschil kun je het leven op waarde schatten. De religies van deze aarde bewaren geheimen die door de dominantie van het wetenschappelijk wereldbeeld in het gedrang zijn geraakt.

ds. Karl van Klaveren
 

Deel dit