Vrijzinnig geloven

 

VVP

Column van de predikant - jan 2016

Column van de predikant - jan 2016

Niet alleen kunst en religie leven van verbeeldingskracht. Ook de kalender is zonder symboliek ondenkbaar. Nieuwjaar is een collectieve illusie. Wij hebben afgesproken dat het nieuwe jaar begint op 1 januari.
 
Er zijn echter culturen genoeg die dat eerder of later vieren. Zo valt het joodse nieuwjaar in september, vieren Chinezen dit feest in februari en begint het nieuwe jaar voor hindoes in maart. In de meeste culturen is nieuwjaar een lentefeest: het herinnert aan de natuur die weer tot leven komt – of het vindt plaats in de winter als de dagen langer worden. De oude Babyloniërs brachten op nieuwjaarsdag een koningsoffer (in hun geval aan het begin van de lente). Ze vervingen de koning door een slaaf, die ze door de stad reden als koning en daarna offerden. Zo werd het kwaad een jaar afgewend. De oude Germanen kenden een ‘Joelfeest’ dat begon op 25 december, als de dagen langer werden, en duurde tot 6 januari, het huidige Driekoningen. Rond 1 januari was het hoogtepunt met grote vuren, dierenoffers en veel eten en drinken. De Romeinen vierden hun nieuwjaar op 1 maart, totdat Julius Caesar de juliaanse kalender invoerde. Vanaf die tijd was het feest op 1 januari. De Romeinen offerden op het nieuwjaarsfeest aan de god Janus (waarvan de naam ‘januari’ is afgeleid) om hem mild te stemmen voor het komende jaar. Voor het kerk was 1 januari vooral de dag van de besnijdenis van Jezus (acht dagen na de geboorte). Nog lang na de komst van het christendom vierde men in Germaanse streken nieuwjaar op andere dagen: op Sint Maarten (11 november), op de eerste advent, met de zonnewende (21 december) of op Maria Boodschap (25 maart). De Spaanse landvoogd Requesens stelde in 1575 officieel vast dat het nieuwe jaar op 1 januari begon. Daarmee was onze huidige nieuwjaarstraditie een feit. Een traditie die we vieren met vuurwerk, wat herinnert aan oude Germaanse gebruiken (net als de ‘kerstboom’ met Kerst). Dit alles laat zien dat tradities betrekkelijk zijn. De natuur reikt de basis aan, maar de culturele uitwerking is verschillend. Ja, ook binnen elke cultuur is er door de tijd heen ontwikkeling langs de sporen van traditie en vernieuwing. Misschien zit daar wel een les in. Ons leven ontwikkelt zich immers ook langs deze lijnen. Ook in het nieuwe jaar zullen we weer een weg moeten vinden tussen de manier waarop we de dingen deden en de nieuwe uitdagingen die zich voordoen. ‘Alles stroomt,’ zei Heraclitus al. Ons bestaan is voortdurend in beweging. Je houdt alleen het hoofd boven water als je niet stilstaat, maar meezwemt, meebeweegt met de rivier. In dat samenspel ontstaat leven. Nieuw leven in een nieuw jaar.
 
ds. Karl van Klaveren
 

Deel dit