PROVINCIALE VERENIGING VAN VRIJZINNIGE PROTESTANTEN GRONINGEN

Aarde als slechtst behandelde arme

De Paus en klimaatactiviste Greta Thunberg ontmoetten elkaar vorig jaar in Rome."Ga door Greta, gewoon doorgaan", moedigde de Paus haar aan.

Vorig jaar, 2019, was ‘het klimaat’ misschien wel hét woord van het jaar. Of ‘klimaatverandering’ , ‘klimaatdrammer’ of juist ‘klimaatontkenner’. Hoe dan ook, als het maar een woord is wat op de een of andere manier te maken heeft met het milieu. Geen wonder, het water staat ons aan de lippen. Ook de jury van het theologische boek van 2019 kon niet om het milieu heen en koos Groene Theologie van Trees van Montfoort tot theologisch boek van het jaar.

Paus Franciscus kwam in 2015 al met een encycliek over het milieu. Een encycliek is een gewichtig pauselijk document. Een citaat uit de Nederlandse vertaling: “Zuster aarde protesteert om de schade die wij haar berokkenen, vanwege het onverantwoorde gebruik en het misbruik van de goederen die God in haar heeft gelegd. Wij zijn opgegroeid met het idee dat wij haar eigenaar en heer waren, bevoegd om haar te plunderen. Het geweld dat in het door de zonde gewonde hart van de mens aanwezig is, wordt ook zichtbaar in de ziektesymptomen die wij in de bodem, het water, de lucht en de levende wezens gewaarworden. Daarom behoort onze onderdrukte en verwoeste aarde, die “kreunt en barensweeën lijdt” (Rom. 8, 22), tot de meest in de steek gelaten en slecht behandelde armen.”

Tijdens een item op het NOS Journaal van 15 januari j.l over een toename van vliegvakanties in 2019 ten opzichte van autovakanties, zei een mevrouw op Schiphol, klaar voor vertrek, over het milieu: “Daar ben ik niet mee bezig.” Het was overduidelijk, op geen enkele manier ervoer deze vrouw een band met de aarde. En dus ook geen zorg of verantwoordelijkheid voor de aarde. Het helpt, denk ik, niet deze vrouw ‘vliegschaamte’ aan te praten, wanneer een veel dieper liggende oorzaak niet wordt benoemd. Volgens de paus en ook de vrijzinnige eco-theologe Catherine Keller is dat het ontbreken van een goede, dus gezonde, relatie met de aarde. Een verbintenis. Als die er al is dan was het de mens als eigenaar van de aarde, die er alles mee mag doen. Uitbuiten en exploiteren. Die situatie moet op de schop!

De paus wil met het introduceren van een nieuw beeld, de aarde als meest slecht behandelde arme, een nieuwe band realiseren waaruit zorg en ontferming voortkomen. De actualiteit maakt inderdaad duidelijk dat de aarde als ‘arme’ gerechtvaardigd is. In 2019 was het op 29 juli “Earth Overshoot Day”. Op die dag had de wereldbevolking al alle voedsel- en hulpbronnen opgebruikt die de aarde in één jaar kan voortbrengen!

In het Bijbelboek Leviticus lezen we we ook van een verbintenis met de aarde. Niet als arme maar als … ja, als wat eigenlijk? Leviticus (25:3-7):
“Zes jaar achtereen mogen jullie je land inzaaien, je wijngaard snoeien en de oogst binnenhalen. Maar het zevende jaar moeten jullie het land laten rusten. Het is een sabbatsjaar dat aan de Heer gewijd is. Je mag dan je land niet inzaaien, je wijngaarden niet snoeien, het koren dat vanzelf opkomt niet als oogst binnenhalen en niet de druiven oogsten van je ongesnoeide wijnstokken. Het moet een jaar zijn van volstrekte rust voor het land. Wat er in dat jaar op het land groeit is voor jullie allen. Je mag er zelf van eten, maar ook je slaven en slavinnen, je loonarbeiders en de vreemdelingen die bij je te gast zijn; ook voor je veestapel en voor de in het wild levende dieren kan het als voedsel dienen.” Leviticus is een van de eerste vijf boeken van het Eerste Testament. Samen heten die vijf boeken de Torah, die bol staat van geboden en verboden.

Boeren, kwekers en tuinders weten hoe belangrijk het is om akkers braak te laten liggen gedurende perioden. Om zo uitputting van het land te voorkomen en vruchtbaarheid van het land ook in de toekomst te kunnen garanderen. In Leviticus wordt er een direct verband gelegd tussen God en het sabbatjaar voor het land. Het braak laten liggen heeft een religieuze betekenis. Omdat de zevende dag van de week, de sabbat, een heilige dag was voor de Heer, zo is het zevende jaar sabbat voor het land. En mag men niet ploegen of oogsten op het land. Wij zijn de sabbat voor de aarde volledig vergeten. Net als een sabbat voor de zee. Daar doen we niet aan. Er is geen heilige jaar voor de aarde en de zee. Met als gevolg uitputting van de aarde en de zeeën.

Natuurlijk heb ik in dit stukje geen oplossing voor de grote milieuvraagstukken waar we voor staan. Gelukkig dringt het besef van de urgentie op steeds meer plekken door. Tijdens het World Economic Forum, in Davos, je weet wel ‘s werelds meest exclusieve praatgroep, is dat besef ook doorgedrongen. Volgens de Forumspecialisten hebben de vijf grootste uitdagingen of risico’s waar we voor staan, alle met het milieu te maken(!):
1. Extreem weer.
2. Falend klimaatbeleid.
3. Natuurrampen.
4. Verlies van biodiversiteit.
5. Door mensen veroorzaakte milieurampen.
Naast 119 miljardairs, zijn er vele regeringsleiders, bankiers, investeerders, president-directeuren en andere prominenten op het Forum aanwezig. Zo ook voor de tweede keer Greta Thunberg, u weet wel de jonge milieu-activiste uit Zweden.

“Wees geprezen, mijn Heer”, zong de heilige Franciscus van Assisi. In dit mooie loflied herinnerde hij ons eraan dat ons gemeenschappelijke huis als het ware een zuster is met wie wij het bestaan delen, en als een mooie moeder die ons in haar armen neemt: “Wees geprezen, mijn Heer, om onze zuster aarde, die ons voedt en leidt en verscheidene vruchten voortbrengt met kleurrijke bloemen en kruiden”.
Zo roemt paus Franciscus in zijn rondzendbrief het zonnelied van de heilige Franciscus. Hiermee benadrukt hij ook een ander beeld van de aarde. De aarde als zuster, met wie wij een gelijkwaardige band hebben en met wie wij een bestaan opbouwen. Is Greta Thunberg niet dé discipel van zuster aarde? Of we haar nu ‘leuk’ vinden of niet, moeite hebben met haar vlechten, lichaamstaal of scherpe uitspraken. Zij doet wat ze zegt.
Greta Huis

Deel dit