PROVINCIALE VERENIGING VAN VRIJZINNIGE PROTESTANTEN GRONINGEN

“In den beginne was het Woord”. Column Greta Huis.

De gouden poort van Jeruzalem (Claudia Boonstra) 

Een fragment uit “Dagboek uit Jeruzalem”, geschreven door Marleen Anthonissen-van der Louw:

"8 maart 2017 … Vorige week vertelde een lokale predikant me dat hij was uitgenodigd voor een evangelische conferentie ergens in Europa. Toen de organisatoren hoorden dat hij Palestijn was, werd hij afgezegd. En gisteren hoorde ik dat een vredesactivist niet naar een feestje van de Nederlandse ambassade wilde gaan, omdat hij dan mensen zou ontmoeten die aan Israëlische zijde werken.”

In 2013 werd Marleen samen met haar man Ilja door Kerk in Actie uitgezonden naar Jeruzalem. Begin 2014 gaan ze er met hun kinderen wonen. Het is hun taak verbinding te leggen tussen Nederlandse en lokale christenen. Marleen als pastoraal werker bij de Lutherse Redeemer Church, Ilja als onderwijsadviseur bij het Bethlehem Bible College. Op 21 oktober 2017 overlijdt Ilja plotseling. Marleen zet haar werk in Jeruzalem voort tot het einde van haar uitzending, juli 2019. Dan keert ze met haar kinderen terug naar Nederland. Van haar ervaringen heeft ze een dagboek bijgehouden dat september jongstleden is uitgegeven en waar bovenstaand stukje uit komt.

Marleen schrijft van twee zeer hardnekkige gestolde beelden, vol met vooroordelen. Hoe diep die zijn geworteld en hoe kinderen deze en andere hatelijke beelden met de paplepel ingegoten krijgen en door ervaringen versterken, is te zien in de documentaire “Promises” (beloften) uit 2011, waarin de Amerikaans-Israëlische filmmaker B.Z.Goldberg, verschillende kinderen tussen 9 en 13 jaar in Israël en de bezette gebieden volgt.

In het evangelie van Johannes 1:1-4 (nieuwe Bijbelvertaling) staat: “In het begin was het Woord, het Woord was bij God, en het Woord was God. Het was in het begin bij God. Alles is erdoor ontstaan en zonder dit is niets ontstaan van wat bestaat. In het Woord was leven en het leven was het licht voor de mensen.”

Bovenstaand dagboekfragment laat zien dat wanneer het woord in handen van mensen is, het hommeles kan worden. Want in “de handen van mensen begrenst zich het wonder van dit goddelijk Woord”, aldus Theo Witvliet in “Het Geheim van het Lege Midden”. Mensen laten zaken onterecht samenvallen. Woorden, waarmee een beeld wordt gemaakt, laat men samenvallen met de werkelijkheid. Met als gevolg dat het beeld niet alleen de indruk wekt de werkelijkheid te verbeelden, maar het de plaats van de werkelijkheid overneemt. Zoals de beelden van ‘de Palestijn’ en ‘mensen van Israëlische zijde’ uit het geciteerde stukje. Het zijn beelden in beton gegoten en waar daarmee het leven uit is.

Het zijn woorden die mensen reduceren tot beelden. Met alle mogelijke verschrikkelijke gevolgen vandien. Je passief, agressief, wantrouwend, cynisch makend om maar iets te noemen. Op de christelijke middelbare school – met bijna alleen islamitische leerlingen – waar ik werkte in Amsterdam, had ik ontzettend veel moeite met het woord ‘kansarme leerling’. Leerlingen van onze school werden zo genoemd in de lokale media en soms ook door de leiding en andere collega’s. Als je voortdurend hoort dat je ‘kansarm’ bent, kan dat maken dat je opgeeft, nog voordat je bent begonnen. Je vecht bij voorbaat tegen een muur van vooroordelen, bevoogding en neerbuigendheid. Ik heb me toch staan ‘preken’ voor mijn tweede klassen Mavo, waar ik jaarlijks mentor van was. Bewust spraken we van ‘Mavo’ en niet van ‘Vmbo’, ook zoiets. Want het beeld van een ‘VMBO-leerling’ en van een ‘Mavo-leerling’ verschilden toentertijd nogal, en misschien nog steeds wel. Terwijl het feitelijk om dezelfde opleiding en dezelfde leerlingen ging. 

De mensen die dergelijke woorden als ‘kansarme leerling’ gebruiken doen dat soms met de beste bedoelingen. Om daarmee aan te geven hoe het met de kansen – een gebrek eraan – van deze leerlingen is gesteld, in vergelijking met andere leerlingen. Maar door het gebruiken van dergelijke woorden dragen ze, volgens mij, zelf ook bij aan het kansarm maken van deze leerlingen.

Je kunt ook ziende blind zijn bij sommige woorden en beelden. Afgelopen zomer hield Marianne Zwagerman in een column in Dagblad Trouw een pleidooi voor het schrappen van het woord ‘laag opgeleiden’ en daarvoor in de plaats het woord ‘praktisch opgeleiden’ te zetten. “Niet omdat het kwetsend is, hoewel het nogal een etiket is om op een kind van 12 te plakken in de wetenschap dat het daar de rest van zijn leven niet meer vanaf komt. Maar omdat het een denkfout is om een accountant of iemand die je gebit repareert ‘hoog’ te noemen, maar iemand die mensen uit een brandend huis redt of de motor van je auto reviseert ‘laag’, aldus Zwagerman. Ik ben om.

Ontmoetingen en verhalen kunnen beelden veranderen. Een beetje. Zo kan de 13 jarige Palestijnse jongen Mahmoed, woonachtig in Oost Jeruzalem, maar niet geloven dat de filmmaker van Promises Joods is. Hij is immers aardig, leuk en vriendelijk tegen hem. Dat kan toch helemaal niet als hij Joods is, want hij is Palestijn.

Leerlingen geschiedenis van middelbare scholen in Bergen op Zoom proberen de Canadese soldaten die zijn omgekomen bij de slag om de Schelde en begraven zijn in Bergen op Zoom, een gezicht te geven. Dit doen ze door het levensverhaal van de soldaten te achterhalen én ook een foto van hen. Één van de soldaten is Melvin Danielson. Hij was 19 jaar, toen hij op 23 oktober 1944 zwaargewond raakte bij gevechten om de bevrijding van Bergen op Zoom. Leerling Alexandra heeft geprobeerd zijn levensverhaal te achterhalen. Ze heeft ontdekt wat er met Danielson is gebeurd tussen de beschieting van zijn tank en zijn overlijden. “Want het blijkt dat een Duitse soldaat zich over hem heeft ontfermd en hem naar het Canadese kamp heeft gesleept. In de hoop dat hij daar medische hulp zou krijgen. Die Duitse soldaat heeft hem voor de ingang neergelegd en is hard weggerend om niet gevangen te worden genomen. Helaas heeft dat niet geholpen, want hij is toch overleden." Alexandra is zeer onder de indruk van dat verhaal: "Die Duitser was de vijand, maar had toch de moed de vijand te helpen." Het beeld van ‘de vijand: die Duitser’ verandert voor Alexandra door dit verhaal.

Wat ontzettend jammer dat de Palestijnse predikant uit het dagboekfragment niet is uitgenodigd. Wat een gemiste kans voor ontmoeting! Dat geldt evenzeer de vredesactivist die zijn bezoek aan de Nederlandse ambassade annuleerde. We moeten het van ontmoetingen hebben om vooruitgang te maken in toenadering, in het krijgen van meer wederzijds respect, elkaar willen zien als mens.

‘In den beginne was het woord’ betekent ook voortdurend terug willen keren naar dat Woord. Om bewust te worden van de beelden in onze taal. Om geïnspireerd te raken om telkens opnieuw te beginnen. Telkens weer willen gaan ontmoeten. Het Woord telkens weer willen gaan lezen. Om voortdurend het volgende te ontdekken: “In het Woord was leven en het leven was het licht voor de mensen.”

Greta Huis

Deel dit