Kunstlezingen door Sophie Oosterwijk

Kunstlezingen door Sophie Oosterwijk

U kunt kiezen uit drie lezingen van kunsthistorica Sophie Oosterwijk:

over de kunst van Pieter Bruegel de Oude,
over de portretkunst van Rembrandt of
over de historiestukken van Rembrandt.

Bijbelse en boerse taferelen: de kunst van Pieter Bruegel de Oude

We kennen Pieter Bruegel de Oude (†1569) waarschijnlijk het best als de schilder van kleurige taferelen van het boerenleven met feestvierende en dansende figuren. Bruegels werk is echter verre van alleen maar vrolijk en 'naïef'. Hij schilderde ook de harde kanten van het boerenleven alsmede bijbelse voorstellingen, waarin het landschap een grote rol speelt. Daarnaast was hij ook belangrijk als grafisch kunstenaar en illustreerde hij spreekwoorden en allegorische thema’s met een beeldtaal die vaak overeenkomsten vertoont met het werk van de in 1516 overleden Jeroen (Jheronimus) Bosch.

Pieter Bruegel de Oude Jagers in de Sneeuw Winter

Bruegels werk was zeer gezocht onder rijke kunstverzamelaars en veel ervan kwam uiteindelijk in de keizerlijke collectie in Wenen terecht, waar vanaf oktober 2018 een grote tentoonstelling van zijn werk te zien is. De laatste jaren van zijn leven woonde Bruegel in Brussel tijdens een periode van religieuze en politieke onrust, die soms terug te vinden is in zijn werk. Bij zijn dood in 1569 liet hij zijn weduwe achter met twee zoontjes, Pieter en Jan, die op hun beurt ook schilder zouden worden. In deze lezing leren we Pieter Bruegel de Oude kennen als een veelzijdig kunstenaar die veel meer was dan alleen maar een ‘boerenschilder’.

Kunstige conterfeitsels: de portretkunst van Rembrandt

Rembrandt (wiens 350ste sterfjaar in 2019 zal worden herdacht) schilderde, tekende en etste vele portretten gedurende zijn loopbaan. In zijn vroege periode in Amsterdam was hij een gevierd portretschilder die naam maakte met o.a. De Anatomische Les van Dr. Tulp. Hij was een kunstenaar die veel werkte met licht, maar er ook naar streefde om zijn cliënten op een realistische en natuurlijke wijze af te beelden. Karakter en beweging, alsmede nieuwe experimentele technieken, waren voor Rembrandt belangrijker dan het maken van een flatterend glamour-portret, maar dit viel helaas niet bij iedereen in de smaak.

Rembrandt portret SK C 597

Daarnaast creëerde Rembrandt ook veel zelfportretten, waarin we hem door de jaren heen zien veranderen en verouderen. Het was echter juist de textuur van gerimpelde oude huid die Rembrandt met liefde schilderde, en zijn psychologische inzicht, en die zijn portretten zo menselijk en onvergetelijk maken, vooral in zijn late periode toen zijn manier van schilderen steeds ‘ruwer’ werd. In deze lezing zien we Rembrandt als de schilder van niet alleen De Nachtwacht, maar ook vele andere beroemde en minder bekende portretten.

De visie van Rembrandt: historiestukken in de Gouden Eeuw

Rembrandt Harmenszoon van Rijn (1606-1669) schilderde naast zijn vele portretten ook ‘historiestukken’, die een speciaal genre vormen in de schilderkunst van de Gouden Eeuw. Ze waren bedoeld voor de echte kenners die hiermee blijk wilden geven van hun goede smaak en eruditie. Bovendien moesten deze schilderijen vaak een moralistische boodschap uitdragen. Historiestukken laten meestal verhalen uit de bijbel zien, maar ook de klassieke oudheid en de mythologie waren favoriete onderwerpen, evenals allegorische en literaire scènes. Het doel van de schilder was om het meest dramatische moment in een verhaal te kiezen en dit zodanig uit te beelden dat de kijker erdoor getroffen en ontroerd werd. Daarbij was ook de weergave van het menselijk (en meestal vrouwelijk) naakt een belangrijk element.

Ook Rembrandt had de ambitie om historieschilder te worden. Na zijn Leidse leertijd vertrok hij daartoe naar Amsterdam om bij de erkende historieschilder Pieter Lastman zijn opleiding als schilder te voltooien. In Rembrandts vroege werk is Lastmans invloed duidelijk te zien: ze schilderden ook vaak dezelfde onderwerpen. Gaandeweg ontwikkelde Rembrandt echter zijn eigen stijl én zijn eigen interpretatie van de gekozen onderwerpen – een eigen visie waarin de nadruk minder valt op dramatische actie en juist veel meer op psychologisch inzicht in de afgebeelde karakters en de situatie waarin zij zich bevinden. Dit zien we bijvoorbeeld in zijn uitbeeldingen van het apocriefe bijbelverhaal van Susanna en de ouderlingen.

Rembrandt Petrus SK A 3137

Rembrandts gekozen realistische, ‘ruwe’ stijl en persoonlijke visie vielen helaas niet altijd in de smaak bij zijn opdrachtgevers, zoals blijkt uit de afwijzing van zijn enorme schilderij De samenzwering van Claudius Civilis voor het nieuwe stadhuis in Amsterdam. Toch zijn het juist Rembrandts historiestukken die ons nog steeds treffen door hun ontroerende menselijkheid.

Sophie Oosterwijk is gepromoveerd in kunstgeschiedenis (Leicester) en in de Engelse literatuur (Leiden). Ze is als docent werkzaam geweest aan de universiteiten van Leicester, Manchester en St. Andrews, en is momenteel freelance onderzoeker. Ze heeft veel gepubliceerd, is nauw betrokken bij de Church Monuments Society en geeft lezingen in binnen- en buitenland.

Gevraagde vergoeding:

VVP-leden-verenigingen:                             € 105
VVP-aangesloten verenigingen:                € 145
Overige gemeentes en verenigingen:      € 175

Bedragen zijn exclusief reiskosten (€ 0,28/km)

Benodigd: beamer en scherm (of witte muur)

Deel dit